2 . دورهء دوم زمانى از اواسط هزارهء سوم تا اواسط هزارهء دوم پيش از ميلاد را دربر مىگيرد و محوطههاى مهم آن عبارتند از آنوتپه ، آلتين تپه ، خاپوزتپه ، نمازگا
III
و نمازگا
IV
كه شبيه به آثار مونديگاك و هارپا هستند . آلتين تپه از لحاظ تاريخى 2000 سال و از نظر جغرافيايى 300 كيلومتر با جيتون فاصله دارد . اما اين فرهنگ بدون هيچ ترديدى نمايانگر وجود و حضور عناصر فرهنگى جيتون است . كهنترين نوع سفالهاى آلتين تپه كه هرطبقه با طبقهء ديگر تفاوت دارد ، عموما با نقشهاى هندسى تزيين شده است . سفالهاى جديدتر آلتين تپه همزمان با نمازگا
V
، داراى تزئيناتى با نقش حيوانات است 48 . آنو از حدود هزارهء چهارم پيش از ميلاد به بعد مسكون بوده است . سفالهاى دستساز بسيارى از اين محوطه به دست آمده كه با نقشهاى هندسى به رنگهاى قهوهاى سياه بر روى زمينهء قرمز متمايل به سبز تزئين شدهاند . اين سفالها در نيمهء دوم هزارهء چهارم پيش از ميلاد با سفالهاى منقوش دورنگ جايگزين شدهاند . نمازگا ابتدا در سال 1917 در 6 كيلومترى جنوب غربى كاآخكا در جنوب آرتيك شناسايى شد و در سال 1930 ميلادى تحقيق در آن آغاز شد . نمازگا احتمالا در هزارهء چهارم ؛ يعنى دورهء مس مسكون بوده و در دورهء مفرغ به صورت يك مركز بزرگ فرهنگى درآمد .
3 . دورهء سوم : نيمهء دوم هزارهء دوم تا ربع اول هزارهء اول پيش از ميلاد كه خود به دو زيردورهء الف : « عصر مفرغ ميانه » : تقريبا از قرن پانزدهم تا سيزدهم پيش از ميلاد و ب :
« عصر مفرغ جديد » : تقريبا از قرن دوازدهم تا هشتم پيش از ميلاد تقسيم مىشود 49 .
* * * در بررسىها و كاوشهاى انجام شده در تركمنستان از دورههاى قديمى سنگ آثارى به دست نيامده است . كهنترين آثار موجود دورهء سنگ در تركمنستان ، آثار غارهاى دمدم چشمه و غار جبل در جنوب كراسنووسك در شرق درياى خزر هستند كه به دوران ميانسنگى و نوسنگى منسوب شدهاند و آزمايشهاى كربن 14 انجام شده بر روى برخى نمونههاى پيداشده از غار جبل تاريخى برابر با 6030 240 سال پيش از ميلاد را به دست داده 50 ، اما برخى دانشمندان قدمت آثار غار دمدم چشمه را قديمتر