الأَوَّلُ قَبْلَ كُلِّ شَيْءٍ ، وَهُوَ الْآخِرُ عَلى ما لَمْ يَزَلْ ، [ وَ ] لا تَخْتَلِفُ عَلَيْهِ الصِّفاتُ وَالْأَسْماءُ كَما تَخْتَلِفُ عَلى غَيْرِهِ .
مِثْلُ الْإِنْسانِ الَّذي يَكُونُ تُراباً مَرَّةً ، وَمَرَّةً لَحْماً و دَماً ، و مَرَّةً رُفاتاً وَرَميماً ، و كَالبُسْر الَّذي يَكُوْنُ مَرَّةً بَلْحاً ، وَمَرَّةً بُسْراً ، وَمَرَّةً رُطَباً ، وَمَرَّةً تَمْراً ، فَتَتَبَدَّلُ عَلَيْهِ الْأَسْماءُ وَالصِّفاتُ ، وَاللَّهُ جَلَّ وَعَزِّ بِخِلافِ ذلِك . « 1 »
معنى اوّل و آخر چيست ؟
ابن ابى يعفور گويد : از حضرت صادق - عليه السّلام - راجع به كلام خدا : « او اوّل و آخر است » پرسيدم ، و گفتم : معنى اوّل را فهميدم و امّا آخر را شما تفسير نمائيد .
فرمود : چيزى نيست مگر اينكه نابود مىشود يا دگرگون مىگردد ، يا نابودى و دگرگونى از خارج به او راه پيدا مىكند ، از رنگى به رنگ ديگر در مىآيد ، يا از شكلى به شكل ديگر متشكل مىشود ، يا از صفتى به صفت ديگر ، و از زيادى به كمى ، و از كمى به زيادى گرايد ؛ جز پروردگار جهانيان كه تنها اوست كه هميشه به يك حالت بوده و هست ، اوست اوّل و پيش از هر چيز ، و اوست آخر براى هميشه ، صفات و اسماء گوناگونى كه بر غير او وارد مىشود بر او وارد نمىشود .
مانند انسان كه گاهى خاك و گاهى گوشت و خون و گاهى استخوان پوسيده و نرم شده است ، و مانند غورهء خرما كه گاهى بَلَح و گاهى بُسر و گاهى خرماى تازه و گاهى خرماى خشك است كه اسماء و صفات مختلف بر آن وارد مىشود ، و خداى جلّ و عزّ بر خلاف آن است .
2 - . . . عَنْ مَيْمُونِ البان قالَ : سَمِعْتُ أَبا عَبْدِ اللَّهِ - عليه السّلام - وَقَدْ سُئِلَ عَنِ
هامش
( 1 ) - اصول كافى : ج 1 ص 156 ح 5 .