بالجزئيّات عنه تعالى ، ولقدماء الفلاسفة في العلم مذاهب غريبة .
فضيل گويد : به امام باقر عليه السلام عرض كردم : فدايت گردم ؛ اگر صلاح بدانيد به من ياد بدهيد كه آيا خدا پيش از آن كه مخلوق را بيافريند مىدانست كه يكتاست ؟ زيرا دوستان شما در اين مورد اختلاف كرده ، برخى گويند : پيش از آن كه مخلوقى را بيافريند عالِم بود ، برخى ديگر گويند : « مىداند » به معنى « انجام مىدهد » است ، خدا امروز مىداند كه پيش از خلقت اشياء يگانه بوده است ، و اينها مىگويند : اگر ثابت كنيم كه او هميشه به يگانگى خود عالم بوده است در واقع در ازل با او چيز ديگرى ثابت كردهايم .
آقاى من ! اگر صلاح مىدانيد به من چيزى بياموزيد كه از آن تجاوز نكنم .
حضرت نوشت : خداوند تبارك و تعالى هميشه عالم است .
علّامهء مجلسى رحمه الله در بيان اين حديث شريف مىفرمايد :
اين كه « مىداند به معنى انجام مىدهد است » يعنى : تعلّق علم بارى تعالى به چيزى موجب وجود آن چيز و تحقق آن است ، اگر او هميشه عالم بوده ، هميشه فاعل هم بوده و در ازل چيزى با او بوده است .
يا اين كه : تعلّق علم به چيزى كشف آن چيز را طلب مىكند ، و كشف آن چيز نوعى حاصل شدن آن را طلب مىنمايد ، و هر چيزى كه براى غير بارى تعالى حاصل شده و وجود داشته باشد مستند به او مىشود . پس ، از فعل او مىشود .
بنابراين ، در ازل چيزى را براى او ثابت كردهايم .
پس حضرت در جواب اين شبهه فرمودند : خداوند هميشه عالم است ، ولى حضرت به بيان فساد اين دليل توجّهى نفرمودند ، و اين يا به خاطر روشن بودن آن است ، يا اين كه بياموزد كه سزاوار نيست در اين مباحثى كه مربوط به ذات و صفات بارى تعالى است وارد شوند ، زيراكه اين مباحث از مباحثى است كه فهمها از درك آن كوتاه و گامها در آن متزلزل است .
بايد دانست كه از ضروريّات مذهب اين است كه بارى تعالى هميشه عالم به همه اشياء - كلًّا و جزءاً ، بدون اين كه تغييرى در علم او باشد - است ، و در اين مورد
پرسشهاى مردم و پاسخهاى امام باقر ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 28
مساهمون: احمد قاضى زاهدى گلپايگانى
ص٢٨