خواهد شد و از دين حقيقى ، فاصله خواهد گرفت .
يكى از موانع عمدهء شناخت حق ، بىاطّلاعى از معيارهاى صحيح و كارگشاست .
در گرماگرمِ نبرد جمل ، يكى از ياران امير مؤمنان عليه السلام متحيّر شد ؛ زيرا در يك سو ، امّ المؤمنين عايشه و صحابيان نامدارى چون طلحه و زبير را مىديد ، و در ديگر سو ، امام على عليه السلام و عمّار و گروهى از صحابيان پيامبر صلى الله عليه و آله را مشاهده مىكرد . براى همين ، نزد امير مؤمنان عليه السلام آمد و گفت : چنين مىپندارى كه من ، اصحاب جمل را گمراه مىدانم ؟ ! « 1 »
امام عليه السلام به او پاسخى داد كه معيار همهء حقطلبان شد . بر پايهء نقلى ديگر ، على عليه السلام به او فرمود :
إنَّ الحَقَّ لايُعرَفُ بِالرِّجالِ ، إعرِفِ الحَقَّ تَعرِفْ أهلَهُ . « 2 »
حق به افراد شناخته نمىشود . [ خود ] حق را بشناس تا پيروان آن را بشناسى . « 3 »
حق را با نشانههايش بايد شناخت و شخصيتزدگى ، يكى از آفات شناخت حق است . در مكتب على عليه السلام ، كسى كه خواهان شناخت حق باشد و هواى نفس خود را كنار نهد ، بىترديد ، به حق مىرسد :
مَن كَانَ مَقصَدُهُ الحَقَّ أدرَكَهُ وَ لَو كَانَ كَثِيرَ اللَّبسِ . « 4 »
هر كه مقصدش حق باشد ، بدان مىرسد ، هر چند در پوششهاى بسيار باشد .
بنا بر اين ، مهم آن است كه اگر آدمى حقطلب باشد ، پيچيدگىهاى راه حق و شُبهات پيرامونى آن ، براى او مانعِ اصلى نيست ؛ بلكه مهمترين مانع ، اغراض شخصى و هواهاى نفسانى است و چنين انسانى ، اگر آشكارا حق را ببيند ، انكار
هامش
( 1 ) . نهجالبلاغة ، حكمت 262 .
( 2 ) . مجمع البيان ، ج 1 ، ص 211 .
( 3 ) . در برخى نقلها به جاى « حق » ، « دين اللَّه » آمده است . ( ر . ك : الأمالى ، مفيد ، ص 5 ، ح 3 ؛ الأمالى ، طوسى ، ص 626 ، ح 1292 ) .
( 4 ) . غررالحكم ، ح 9024 .