آرى ! با ابزارهاى علمى ، شايد بتوان عظمت اين جهان را يافت ؛ امّا هرگز نمىتوان حقيقتِ آن را دريافت . معرفت شهودى امام است كه حقيقتِ اين جهان را مىيابد و بدين سان ، به عظمت ملكوت ، پى مىبَرد . قدرتِ آشكار الهى را مىبيند و از طريق آن ، سلطنت پنهانى خدا را درك مىكند و از وجود نعمتهاى اين جهانى ، شوق نعمتهاى پايدارِ جهانِ آخرت ، در وجودش متبلور مىشود . به راستى اگر امام نبود ، چه كسى ياراى شناخت خدا را داشت ؟ و كدامين انسان ، مىتوانست شيرينىِ معرفت حق را به حقشناسان بچشانَد ؟ در روايتى آمده كه پيامبر صلى الله عليه و آله به على عليه السلام فرمود :
يا علي ! مَا عَرَفَ اللَّهَ حَقَّ مَعْرِفَتِهِ غَيرِي وَ غَيرُكَ . « 1 »
اى على ! خدا را آن گونه كه شايسته است ، هيچ كس ، جز من و تو نشناخت .
پيامبر صلى الله عليه و آله ، در ادامهء همين روايت ، به على عليه السلام فرموده است : « تو را هم جز من و خدا ، هيچكس نشناخته است » .
بنا بر اين ، خداشناسى ، پيامبرشناسى و امامشناسى ، معرفت شهودى مىخواهد و چنين شناختى ، فراتر از شناختِ عقلى و علمى است .
نقش « توفيق » در معرفت شهودى
معرفت شهودى و دريافت حقايق هستى ، آن گونه كه هست ، نيازمند توفيق الهى است ، و اين توفيق ، براى كسانى ميسّر مىشود كه در اين راه ، دشوارىها را تحمّل كنند و باطن خويش را از آلودگىها ، پاك سازند و از او ، مدد جويند .
روايت شده كه امير مؤمنان على عليه السلام ، به يارِ نيكوى خويش ، نوف بِكالى ، دعايى را آموخت تا بتواند دنيا را از نگاه اولياى خدا ببيند . در اين دعا مىخوانيم :
أسْأَلُكَ بِاسْمِكَ الَّذِي ظَهَرْتَ بِهِ لِخَاصَّةِ أولِيائِكَ ، فَوَحَّدوكَ وَ عَرَفوكَ ، فَعَبَدوكَ بِحَقِيقَتِكَ أن تُعَرِّفَنِي نَفسَكَ لِأقِرَّ لَكَ بِرُبوبِيَّتِكَ عَلى حَقِيقَةِ الإيمانِ بِكَ ، وَ لا تَجعَلَني يا إلهي ! مِمَّن يَعبُدُ الإسمَ دُونَ المَعنى ، وَ ألحِظْنِي بِلَحظَةٍ مِنْ لَحَظاتِكَ تُنَوِّرُ بِها
هامش
( 1 ) . المناقب ، ابن شهرآشوب ، ج 3 ، ص 267 ؛ بحار الأنوار ، ج 39 ، ص 84 .