از نظر اخلاقى و عملى ، به گونهاى رفتار كند كه شرايط پيشگفته ، براى او فراهم آيد و بتواند به آسانى ، سرانجامِ فعّاليتهاىِ خود را به خدا وا گذارد .
اين واگذارى ، نفى تصميمگيرى نيست ؛ زيرا انسان متّقى ؛ هوشمند است « 1 » و براى هر گام خود مىانديشد و برنامهريزى مىكند و در هر تغيير و تحوّلى ، نقش مىآفريند ؛ « 2 » امّا نگاه او به آفرينندهء هستى ، نگاهى مددجويانه است و از آن يگانه ، مىخواهد كه تدبير احسن را فرا روى او قرار دهد و زواياى پنهان حادثهها را برايش آشكار سازد .
اهل تقوا ، پُر كار و كمهزينه
اينك به پرسشى بايد پاسخ گفت و آن اين كه : اگر بنده ، خود را مالك نداند و همهء سرگرمى و اشتغالش به انجام دادن دستورهاى خداوند معطوف گردد ، چه انگيزهاى براى كار و فعّاليت ، خواهد داشت ؟
در پاسخ ، بايد گفت : انگيزهء متّقين ، بسيار فراتر از انسانهاى عادى است ؛ زيرا انسانهاى باتقوا ، كار و تلاش و . . . را عبادت مىدانند و هرگز كمكارى نخواهند كرد ؛ چرا كه هماره ناظر واقعى را حاضر مىبينند و كار آنان ، با عشقى وصف ناشدنى پيوسته است . ويژگى متّقين در نزد امام باقر عليه السلام ، چنين است :
إنَّ أهلَ التَّقوى أيسَرُ أهلِ الدُّنيا مَؤونَةً وَ أكثَرُهُم لَكَ مَعُونَةً . « 3 »
تقواپيشگان ، كم خرج و زحمتترين مردم دنيايند ، و كمككارترينِ آنان نسبت به تو .
كمهزينه بودن و پُركارى ، از خصوصيات اهل تقواست . آنان ، پُرتلاش و كمتوقّع هستند و آفتِ كمكارى و پُرتوقّعى ، از آنِ ديگران است .
صَعصَعة بن صوحان ، از ياران نيك امام على عليه السلام و از كسانى بود كه سعى داشت
هامش
( 1 ) . « المؤمن كيّس فطن حذر » ( بحار الأنوار ، ج 67 ، ص 307 ، ح 40 ) .
( 2 ) .« إِنَّ اللَّهَ لا يُغَيِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ »( سورهء رعد ، آيهء 11 ) .
( 3 ) . الكافى ، ج 2 ، ص 133 ، ح 16 .