عنوان قاعدهء بنيادى ، نقش جدّى دارد . « 1 » مؤمنان با كافران ، با شدّت و غلظت برخورد مىكنند « 2 » و آتشى سخت و سوزان ، و سدّى محكم و پولادين در مقابل دشمنان مىسازند ؛ « 3 » ولى به همديگر مهرورزى مىكنند و از روى رحمت با يكديگر تعامل مىكنند و هماره همديگر را دوست دارند . « 4 » اين نوع تعامل ، سيره و عملكرد ثابت آنان است و شدّت و غلظت آنان با كافران ، موجب برخورد تند آنان با يكديگر نيست . از اين رو آيه براى دفع اين توهّم به دنبال آن شدّت از رفتار توأم با رحمت مؤمنان با يكديگر خبر داده است . « 5 »
برخى از مفسّران آيهء :
« أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكافِرِينَ ؛
« 6 » [ اينان ] با مؤمنان ، فروتن ، [ و ] بر كافران ، سرفرازند ) . را نظير آيهء :
« مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَ الَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَماءُ بَيْنَهُمْ
؛ محمّد پيامبر خداست و كسانى كه با اويند ، بر كافران سختگير و ميان خود مهرباناند » دانستهاند . « 7 »
دليل اين شدّت رفتار مؤمنان ، به التزام آنان به ايمان و لوازم آن از جمله دفاع از ايمان در مقابل كفر ، بر مىگردد كه با آنچه موجب تقويت كفر و تضعيف ايمان مىگردد ، به شدّت برخورد مىكنند . البتّه و اين تقابل ، در عرصهء دعوت نيست ؛ بلكه در هنگام درگيرى و چالش ، ظهور پيدا مىكند . « 8 » در انديشهء شيعى ، قرآن و سيرهء نبوى ، اساسنامهء قيام امام مهدى عليه السلام اند و در احاديث نيز بِدانها تأكيد شده است . « 9 » از
هامش
( 1 ) . تفسير من وحى القرآن ، محمّد حسين فضل اللَّه : ج 21 ص 127 .
( 2 ) . التفسير الكبير ، مقاتل بن سليمان : ج 4 ص 78 ، تفسير الطبرى : ج 13 ص 109 .
( 3 ) . تفسير نمونه : ج 22 ص 113 .
( 4 ) . التفسير الكبير ، مقاتل بن سليمان : ج 4 ص 78 ، التبيان فى تفسير القرآن ، طوسى : ج 9 ص 336 .
( 5 ) . الميزان : ج 18 ص 299 .
( 6 ) . مائده : آيهء 54 .
( 7 ) . مجمع البيان : ج 9 ص 192 .
( 8 ) . تفسير من وحى القرآن : ج 21 ص 128 .
( 9 ) . امام باقر عليه السلام فرمود : « إِذَا قامَ سارَ بِسِيرَةِ رَسُولِ اللَّه صلى الله عليه و آله إِلَّا أَنَّهُ يُبَيِّنُ آثارَ مُحَمَّدٍ ؛ چون قيام كند ، همچون پيامبرخدا رفتار خواهد كرد ، بجز آن كه آثار محمّد را بيان مىكند » ( الغيبة ، نعمانى : ص 164 ح 5 ) .