« لو » آمده كه نشان دهندهء آن است كه خدا ، چنين مشيّتى ندارد و در عمل ، همه بر يك طريقت نخواهند بود و امّت واحد را نمىسازند . در آيهء چهارم ، تصريح مىشود كه همواره « گوناگونى » وجود خواهد داشت . پُر واضح است كه اين مشيّت ، تكوينى است ؛ و گرنه به لحاظ تشريعى ، مشيّت خداوند بر آن است كه همهء مردم ، مسلمان شوند .
2 . دستور به جدال احسن با اهل كتاب
خداوند سبحان ، مسلمانان را از اين كه با اهل كتاب ، جز به شيوهء نيكو گفتگو كنند ، باز داشته و فرموده است :
« وَ لا تُجادِلُوا أَهْلَ الْكِتابِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ إِلَّا الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ وَ قُولُوا آمَنَّا بِالَّذِي أُنْزِلَ إِلَيْنا وَ أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ وَ إِلهُنا وَ إِلهُكُمْ واحِدٌ وَ نَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ .
« 1 »
با اهل كتاب ، جز به نيكوترين شيوه ، مجادله ( گفتگو ) مكنيد . مگر با آنها كه ستم پيشه كردند ، و بگوييد : به آنچه بر ما نازل شده و آنچه بر شما نازل شده است ، ايمان آوردهايم و خداى ما و خداى شما ، يكى است و ما در برابر او گردن نهادهايم » .
از اين دستور كلّى خداوند ، مىتوان فهميد كه اگر اهل كتاب در آن زمان باشند ، اجبار و اكراهى در پذيرش اسلام نخواهند داشت . همچنين ، در صورت امتناع از پذيرش اسلام ، كشته نخواهند شد . بنا بر اين ، احتمال اين كه اهل كتاب بمانند و بتوانند در سايهء حكومت اسلامى به كار خود ادامه دهند ، كم نيست . البته اين آيه ، تنها در مورد اهل كتاب است و در بارهء اديان غير الهى دلالتى ندارد .
3 . همزيستى مسالمتآميز در حاكميت اسلام
ترديدى نيست كه در جامعهء مهدوى ، حاكميت از آنِ اسلام خواهد بود ؛ امّا مىتوان
هامش
( 1 ) . عنكبوت : آيهء 46 .