اگر خدا بخواهد ، همه را به راه راست مىبرد . پس ، از نادانان مباش » .
« وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ ما أَشْرَكُوا وَ ما جَعَلْناكَ عَلَيْهِمْ حَفِيظاً وَ ما أَنْتَ عَلَيْهِمْ بِوَكِيلٍ .
« 1 »
اگر خدا مىخواست ، آنان ، شرك نمىآوردند ، و ما تو را نگهبانشان نساختهايم و تو ، كارسازشان نيستى » .
از آيات ياد شده ، استفاده مىشود كه سنّت الهى بر آن است كه در مسائل اعتقادى و ايمانى ، انسان را آزاد بگذارد تا خود ، انتخاب كند . همچنين به دليل استفاده از كلمه « لو » ، يكى از ادات شرط در برخى آيات ، فهميده مىشود كه هيچ گاه مشيّت الهى به اين تعلّق نمىگيرد كه همهء مردم روى زمين بر هدايت و ايمان ، گرد آيند . « 2 » در نتيجه ، مىتوان استنتاج كرد كه تا قيامت ، كسانى خواهند بود كه بر طريق هدايت نباشند .
حال اگر آياتى را در نظر آوريم كه وحدت امّتها را نفى مىكنند ، اين استدلال ، تقويت مىشود و مىتوان از آنها نتيجه گرفت كه اديان ديگر ، دستِ كم اديان آسمانى ، در جامعهء مهدوى حضور خواهند داشت . در اين باره ، چهار آيه آمده است :
1 .
« وَ أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الْكِتابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقاً لِما بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ الْكِتابِ وَ مُهَيْمِناً عَلَيْهِ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ بِما أَنْزَلَ اللَّهُ وَ لا تَتَّبِعْ أَهْواءَهُمْ عَمَّا جاءَكَ مِنَ الْحَقِّ لِكُلٍّ جَعَلْنا مِنْكُمْ شِرْعَةً وَ مِنْهاجاً وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ لَجَعَلَكُمْ أُمَّةً واحِدَةً وَ لكِنْ لِيَبْلُوَكُمْ فِي ما آتاكُمْ فَاسْتَبِقُوا الْخَيْراتِ إِلَى اللَّهِ مَرْجِعُكُمْ جَمِيعاً فَيُنَبِّئُكُمْ بِما كُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ .
« 3 »
هامش
( 1 ) . انعام : آيهء 107 .
( 2 ) . در زبان عربى ، « لو » براى بيان شرطى است كه تحقّق آن ، محال است . هر گاه بخواهند از شرط ممكن سخنبگويند ، از ساير ادات شرط ، مانند « إن » و « إذا » استفاده مىكنند .
( 3 ) . مائده : آيهء 48 .