امّا به هر حال ، اظهار نظر قطعى در بارهء تطبيق علائم ظهور ، در صورتى كه موجب نوعى تعيين وقت ظهور شود ، امكانپذير و مجاز نيست . « 1 » در اين موارد ، تنها برداشتهايى از احاديث امكانپذير است كه به صورت احتمالى و به استناد برداشت شخصى افراد ، قابل تطبيق بر وقايع خارجى است .
10 . خروج دجّال
يكى از پديدههايى كه به عنوان علامت ظهور مطرح شده است ، خروج دجّال است .
بررسى اين پديده ، نيازمند شناخت مفهوم و مستند و ماهيت آن است كه در چند محور ، ارائه مىشود .
10 / 1 . واژهشناسى
دجّال در لغت به صيغهء مبالغه و به معناى بسيار دروغگو و بسيار گمراهكننده ، است . « 2 » اين كار غالباً با استفاده از راههايى انجام مىشود كه در منابع لغت به عنوان ريشههاى اين واژه شناخته شدهاند . اين ريشهها عبارت اند از : دروغ ، زراندود كردن ، طلا و آب طلا ، و گروه بزرگ همسفران « 3 » صاحب تاج العروس در جمعبندى اين معانى مىگويد : دجّال به معناى بسيار دروغگوست و دروغ او سحر ، فريب ، تهمت ، حقپوشى و اظهار مطالبى است كه در دل او وجود ندارد . « 4 » دجّال كسى است كه با فريب و دروغ ، كسانى را به كفر مىكشاند و با پيروانش زمين را در مىنوردد .
10 / 2 . دجّال در مسيحيت
پديدهء دجّال ، فتنهاى است كه در مسيحيت هم از آن ياد شده است . اين اتفاق با
هامش
( 1 ) . ر . ك : ج 8 ص 150 ( تبيين احاديث نهى از توقيت ) .
( 2 ) . النهاية : ج 2 ص 12 .
( 3 ) . لسان العرب : ج 11 ص 236 .
( 4 ) . تاج العروس : ج 14 ص 228 .