در يك حديث ، ندا و فزعه به عنوان دو علامت در كنار هم ذكر شده است « 1 » كه نشان مىدهد ندا با فزعه ، تفاوت دارد .
ندايى كه هنگام ظهور به گوش مىرسد از دو ناحيه است : اوّل از جبرئيل كه مردم را به مهدى عليه السلام مىخواند و دوم از شيطان كه در مردم ترديد ايجاد مىكند . برخى از اين احاديث مىگويند كه نداى جبرئيل از آسمان و نداى ابليس از سوى زمين بلند مىشود . « 2 » از امام صادق عليه السلام پرسيده شد : چگونه مردم با ديدن عجايبى مانند خَسْف بيدا و نداى آسمانى باز هم با قائم مبارزه مىكنند ؟ امام فرمود : « چون شيطان ، آنان را رها نمىكند و او هم ندايى دارد » . « 3 »
اين سخن امام ، دليل خوبى بر وجود دو فرياد از سوى دو قطب مخالف الهى و شيطانى است . در احاديث ديگرى از امام پرسيدهاند كه : مردم مىگويند دو ندا چگونه تشخيص داده مىشود ؟ كه اين پرسش نيز نشانگر ذهنيت عامهء مردم در بارهء تعدّد نداست ؛ امّا حال بايد ديد كه اين دعوت چيست ؟ و مضمون دو ندا چه خواهد بود ؟ از احاديث بسيارى استفاده مىشود كه نداى جبرئيل به منظور معرفى مهدى عليه السلام به مردم جهان است . مضمون برخى از احاديث اين گونه است : منادى از آسمان ، نام قائم عليه السلام را مىگويد و اهل شرق و غرب آن را مىشنوند . . . جبرئيل نام صاحب الأمر و نام پدرش را مىگويد . « 4 » در جاى ديگرى از امام پرسيده شد : نداى آسمانى چيست ؟
فرمود : « ندا كنندهاى است كه به نام و نسب قائم ندا مىدهد » . « 5 »
امّا روايات ديگرى هست كه مضمون نداى آسمانى را حقّانيت ولايت امير
هامش
( 1 ) . الغيبة ، نعمانى : ص 280 باب 14 ح 45 - 47 ، الغيبة ، طوسى : ص 444 ، كمال الدين ، ص 684 .
( 2 ) . ر . ك : ص 207 ح 1268 .
( 3 ) . كمال الدين : ص 679 ( باب علا ئم ، روايت هشتم ) .
( 4 ) . الغيبة ، نعمانى : ص 273 باب 4 ح 29 .
( 5 ) . همان : باب 14 ح 64 .