ب - عبارت پايانى
برخى منكران رؤيت ، به عبارت پايانى توقيع نيز استدلال نموده و گفتهاند : اين جمله و ادامهء آن ، يا مستقل و جداست و يا تفريع بر جملههاى گذشتهء حديث است . بنا بر اين ، امام اعلام مىدارد كه افرادى دروغگو وجود دارند كه مدّعى ديدار امام هستند و شيعه بايد آنان را دروغگو بخواند . مدّعى نيز اعم از كسى است كه اطمينان به ادّعاى خويش داشته باشد يا به دروغ ، ادّعايى را مطرح كند و يا بپندارد حق است .
پاسخ : « 1 » بر اساس قرينههاى جانبى و فضاى ورود توقيع - كه ناظر به عدم نصب نايب خاص است - ، ادّعاى مشاهده ، به معناى ادّعاى سفارت و نيابت و ديدارهاى منظّم و مداوم است كه كاملًا از رؤيتهاى پيشبينى نشده و اتّفاقى ، متفاوت است .
بسيارى از عالمان مانند : علّامه مجلسى ، شبّر ، محدّث نورى و . . . نيز همين معنا را فهميده و آن را وجه جمع مناسبى ميان احاديث دال بر امكان و وقوع رؤيت و گزارشهاى متعارض با اين توقيع دانستهاند . « 2 »
2 . روايات نديدن و نشناختن امام عليه السلام
احاديث متعدّدى بر اين مطلب دلالت دارند كه امام مهدى عليه السلام در عصر غيبت ، مردم را مىبيند ؛ امّا مردم او را نمىبينند . اين احاديث ، متعدّدند كه يك نمونه را گزارش مىكنيم . امام صادق عليه السلام در حديثى مىفرمايد :
لِلْقَائِمِ غَيْبَتَانِ يَشْهَدُ فِى إِحْدَاهُمَا الْمَوَاسِمَ يَرَى النَّاسَ وَ لَايَرَوْنَهُ . « 3 »
قائم ، دو غيبت دارد : در يكى از آنها در حج حضور مىيابد و مردم را مىبيند ؛ امّا مردم ، او را نمىبينند .
هامش
( 1 ) . چشم به راه مهدى : ص 48 .
( 2 ) . براى آگاهى از اسامى و متن نظريّات ايشان و همچنين پاسخها و ردّ و اثبات هر يك از آنها ، ر . ك : ديدار در عصر غيبت : ص 162 - 170 .
( 3 ) . ر . ك : ج 3 ص 116 ح 516 .