منابع و سند
اين توقيع ، در بسيارى از كتابهاى اماميّه آمده و از سوى برخى عالمان ، مورد قبول واقع شده است ، « 1 » اگر چه طريق آن ، تنها به شيخ صدوق مىرسد و در سند آن ، ابو محمّد حسن بن احمد مُكَتِّب وجود دارد كه مجهول و توثيق نشده است . البتّه چون نكوهشى هم در بارهء او در دست نيست ، روايات او مىتواند در سايهء وجود گزارشهاى موافق و همسو ، پذيرفته شود .
دلالت حديث
برخى منكران رؤيت مىگويند : بخش ميانى « 2 » و آخر حديث ، « 3 » به نفى رؤيت ، اشاره و بلكه تصريح دارد . كسانى را كه پس از درگذشت سَمُرى ، ادّعاى ظهور و مشاهدهء امام زمان عليه السلام مىكنند ، كاذب ( دروغگو ) و مفترى ( افترا زننده ) خوانده و اين ، بِدان معناست كه مشاهدهاى صورت نمىگيرد .
الف - عبارت ميانى
برخى با استناد به توصيف غيبت كبرا به « تامّه » در توقيع شريف ، چنين نوشتهاند :
فراز « فَقَدْ وَقَعَتِ الْغَيْبَة الثَّانِيَة ( التَّامَّة ) » در اين معنا صراحت دارد كه غيبت امام عليه السلام تا زمان مرگ سَمُرى ، ناقص بوده است و نقصان غيبت ، معنا ندارد ، جز با اين كه ديدار در غيبت صغرا امكان دارد ؛ امّا پس از مرگ سَمُرى ، غيبت كامل ، تحقّق يافته است .
هامش
( 1 ) . ر . ك : كمال الدين : ص 516 ح 44 ، الغيبة ، طوسى : ص 395 ح 365 ، الاحتجاج : ج 2 ص 555 ح 349 ، الثاقب فى المناقب : ص 603 ح 551 ، كشف الغمّة : ج 3 ص 320 ، إعلام الورى : ج 2 ص 260 ، الخرائج و الجرائح : ج 3 ص 1128 ح 46 ، الصراط المستقيم : ج 2 ص 236 ( با عبارت مشابه ) ، بحار الأنوار : ج 51 ص 360 ح 7 .
( 2 ) . فَقَدْ وَقَعَتِ الْغَيْبَةُ الثَّانِيَةُ ( التَّامَّةُ ) فَلَا ظُهُورَ إِلَّا بَعْدَ إِذْنِ اللَّهِ عز و جل ؛ زيرا غيبت دوم ( تام ) واقع شد و ظهورى نخواهدبود ، مگر پس از اذن خداوند .
( 3 ) . وَ سَيَأْتِى شِيعَتِى مَنْ يَدَّعِى الْمُشَاهَدَه أَ لَافَمَنِ ادَّعَى الْمُشَاهَدَه قَبْلَ خُرُوجِ السُّفْيَانِىِّ وَ الصَّيْحَه فَهُوَ كَاذِبٌ مُفْتَرٍ ؛ و به زودى ، كسى به سراغ شيعيان من خواهد آمد كه ادّعاى مشاهده مىكند . آگاه باشيد ! هر كس قبل از خروج سفيانى و صيحهء آسمانى ، ادّعاى مشاهده كند ، دروغگو و افترا زننده است .