مولايى كه امر او را به دست دارد .
دستهءدوم : گزارشهاى فراوانى در كتابهايى متنوّعاز ديرباز تاكنون در دست اند كه نشان مىدهند افراد فراوانى از عالمان فرهيخته تا انسانهاى معمولى ، به نزد امام عليه السلام تشرّف يافته و برخى به گفتگو با ايشان نيز موفّق گشتهاند . اين گزارشها آن قدر فراوان اند و به اندازهاى از طريقهاى گوناگون به ما رسيدهاند كه مىتوان تواتر اجمالى را در آنها تحصيل نمود . « 1 » تعداد قابل اعتنايى از اين گزارشها در كتابهايى معتبر و از نويسندگان مشهور ، نقل شدهاند و تعدادى نيز در عصر كنونى و يا بسيار نزديك به ما ، اتّفاق افتادهاند و با يكى دو واسطهء معتبر ، به آنها دسترس داريم .
نكتهء جالب توجّه ، آن كه : تواتر در اين مسئله ، از چند تن از عالمان مشهور مانند :
شيخ حرّ عاملى ، « 2 » سيّد عبد اللَّه شبّر « 3 » و آية اللَّه صافى گلپايگانى نيز مطرح شده است . « 4 » گفتنى است كه اثبات كلّىِ رؤيت از طريق تواتر ، به اثبات آن در گذشته و يا تواتر در هر طبقه ، نياز ندارد و همين اندازه كه مجموع گزارشها در طول دوازده قرن غيبت ، به حدّ تواتر برسد ، كافى است . افزون بر تواتر اجمالى ، برخى از گزارشها داراى اسناد نيكو و مقبول و گاه گزارشگران آنها از عالمان بسيار موثّق ، بزرگ و مشهورند و براى اثبات رؤيت ، كافى به نظر مىرسند . « 5 »
اشكالها و پاسخ آنها
در برابر اين ادلّهء روشن ، برخى با استناد به استنباط خود از چند حديث ، به نفىرؤيت امام عليه السلام در روزگار غيبت كبرا پرداختهاند . ما متن احاديث مهمّى را كه اين دسته بِدان استناد نمودهاند ، مىآوريم و مفهوم هر يك و استفادهء ايشان از آنها را
هامش
( 1 ) . ر . ك : ج 5 ص 9 - 178 .
( 2 ) . إثبات الهداة : ج 3 ص 696 .
( 3 ) . الأنوار اللامعة فى شرح زيارة الجامعة : ص 36 .
( 4 ) . مجموعة الرسائل ، صافى : ج 2 ص 212 .
( 5 ) . ر . ك : عنايات حضرت مهدى موعود به علما و مراجع تقليد : ص 203 - 256 .