محمّد بن على بن بلال از نگاه رجالشناسان
پيشينه مقبول محمّد بن بلال در زمان امام عسكرى عليه السلام و اوايل غيبت صغرا ، موجب توثيق به وسيلهء شيخ طوسى « 1 » و برخى ديگر شده است « 2 » . برخى ديگر در بارهء او توقّف كردهاند . « 3 »
توثيق كنندگان وى ، استدلال پيشين در بارهء ابن هلال را در اين جا تكرار كرده و مىگويند :
او قبل از انحراف ، ظاهرى وجيه و مورد اعتماد داشته و براى حفظ اعتماد مردم ، محتاط بوده و در مسير مستقيم ، حركت مىكرده است . مجموعه غنى احاديثى كه در اختيار او بوده ، سبب شده است تا ديگران به او مراجعه كرده ، از او نقل حديث كنند .
او پس از انحراف ، از جمع شيعيان طرد شد و ديگر كسى از او روايت ، نقل نكرد . بنا بر اين ، پذيرش احاديث او اشكالى ندارد ؛ زيرا در زمان استقامتش از وى نقل شده است .
نكته : در نامهء امام عسكرى عليه السلام به اسحاق بن اسماعيل نيشابورى ، به فردى از آن ديار با نام « بلالى » اشاره و با جملهء « الثقة المأمون العارف لما يجب عليه » از او تقدير شده است .
ظاهراً كسانى كه بلالى را توثيق كردهاند ، به اين نامه استناد نمودهاند . « 4 » بايد گفت :
مقصود از بلالى در اين نامه ، شخصى نيشابورى است ، در حالى كه بلالى مورد بحث ما ساكن بغداد بوده است . بنا بر اين ، نمىتوان با استناد به اين نامه ، وثاقت محمّد بن على بن بلال را اثبات نمود .
هامش
( 1 ) . رجال الطوسى : ص 401 .
( 2 ) . وسائل الشيعة : ج 30 ص 232 و ص 478 . آية اللّه خويى نيز او را شخص ثقهء فاسد العقيده دانسته است ( معجم رجال الحديث ج 17 ص 335 ) .
( 3 ) . خلاصة الأقوال : ص 142 ش 26 ، رجال ابن داوود : ص 324 .
( 4 ) . وسائل الشيعة : ج 30 ص 232 ، معجم رجال الحديث : ج 17 ص 335 .