2 . در دوران قبل از انحراف ، او محتاج آن بود كه به احتياط ، سخن گويد و در محدودهء شريعت با احتياط تمام ، گام بردارد تا هيچ شبههاى در وجاهت و صلاحيّت او پديد نيايد . سخن نجاشى كه او را صالح الروايه خوانده و سخن شيخ طوسى كه گفته است : روايات او در زمان استقامت ، پذيرفته است ، مىتواند ناظر بدين خصوصيت باشد .
3 . مىتوان ادّعا كرد : احاديثى كه از احمد بن هلال در كتابهاى شيعه نقل شده ، مربوط به دوران قبل از انحراف اوست ؛ زيرا :
الف . پس از صدور توقيعات چندگانهء لعن و طرد او ، راويان حديثى از او فاصله گرفتهاند و بعيد است گزارشى از او در اين زمان نقل كنند .
ب . زندگى او پس از انحراف ، بسيار كوتاه بوده ( كمتر از دو سال ) و در اين مدّت بسيار كم و با موقعيتى كه او داشته ، بعيد است مورد مراجعهء محدّثان و عالمان بوده باشد .
4 . وضعيت احمد بن هلال ، به وضعيت رجالى شلمغانى شباهت دارد . حسين بن روح نوبختى ، نايب خاصّ امام مهدى عليه السلام گزارشهاى قبل از دوران انحراف شلمغانى را مورد قبول دانسته است . « 1 »
5 . از احمد بن هلال ، بيش از هفتاد حديث در كتب اربعه نقل شده است . « 2 » نزديك به بيست حديث ، در بارهء امامت و امام مهدى عليه السلام نيز به نقل از او در كتابهاى ديگر وجود دارد كه در مجموعهء حاضر ، موجود است .
6 . بررسى مضمونى احاديث احمد بن هلال ، نشانگر آن است كه نيمى از احاديث او ، همگون با احاديث مشهور شيعى است . نيم ديگر از احاديث او نيز متونى مستبعد است و به متون غاليانه شباهت داشته يا محتاج تأويل است .
هامش
( 1 ) . ر . ك : ج 3 ص 368 ح 639 .
( 2 ) . معجم رجال الحديث : ج 3 ص 153 .