فانّه لا عذر لأحد من موإلينا فى التشكيك فيما يروى عنّا ثقاتنا . « 1 »
هيچ عذرى از هيچ يك از دوستان ما پذيرفته نيست كه در مطالب نقل شده از ما توسط افراد مورد اعتماد ما شك و ترديد كنند .
اصرار برخى از افراد بر سلامت احمد بن هلال ، موجب شد كه امام عليه السلام توقيع سوم را صادر فرمايد و با يادآورى پيشينهء مثبت برخى از منحرفان ديگر ، از جمله فردى به نام دهقان ، احمد بن هلال را نيز مذموم بشمرند . « 2 »
علاوه بر اين سه توقيع ، در نامهاى نيز كه حسين بن روح در ردّ ادّعاهاى شلمغانى نگاشته به انحراف و ارتداد احمد بن هلال ، اشاره شده است . « 3 »
چگونگى مواجهه با روايات او
آورديم كه هيچ اختلافى در بارهء فساد عقيدهء احمد بن هلال در ساليان آخر عمر ، وجود ندارد ، همچنان كه وجاهت ظاهرى پيشين او در ميان مردمان نيز امرى پذيرفته است . اكنون وضعيت رجالى او را مورد بحث قرار مىدهيم . چهار نظريه در بارهء اعتماد بر احاديث گزارش شده از او محتمل است :
1 . مردود شمردن تمام روايات ؛
2 . قبول تمام روايات ؛
3 . قبول كردن روايات قبل از انحراف و مردود شمردن رواياتى كه بعد از انحراف از او نقل شده است ؛
4 . مردود دانستن منفردات او .
نجاشى او را « صالح الرواية يعرّف منها و ينكر ؛ داراى روايات نيكو كه برخى از آنها شناخته شده هستند و برخى ناشناخته هستند » ، « 4 » خوانده است . شيخ طوسى در
هامش
( 1 ) . همانجا .
( 2 ) . همان : ص 536 .
( 3 ) . ر . ك : ص 156 ح 669 .
( 4 ) . رجال النجاشى : ص 83 ش 199