59 . وقت وداع با ماه رمضان ( ح 695 / 6 )
در وداع با ماه رمضان و به جا آوردن آداب آن - كه عمده ، دعاهاى آن است - ، يك پرسش اين است كه : زمان آن ، آخرين شب ماه است ، يا پايان روز آخر ماه كه هلال شوّال ديده مىشود ؟ اين مسألهاى است كه حميرى آن را مورد اختلاف شمرده و سبب پرسش وى شده است . پرسش ديگر ، اين است كه : اگر كسى احتمال مىدهد ماه ، سى روز كامل نباشد ، آيا مىتواند 29 روز را ملاك قرار دهد ؟ اين پرسشى است كه حِميَرى آن را نپرسيده ؛ امّا امام عليه السلام بِدان نيز پاسخ داده و فرموده است كه اگر شخص ، نگران ناقص بودن ماه و از دست دادن وداع با آن است ، در هر دو شب ، وداع مىكند .
استحباب وداع با ماه رمضان در آخرين شب - كه در اين توقيع شريف به آن اشاره شده - و نيز وداع در آخرين جمعه - كه در حديثى ديگر به نقل از پيامبر صلى الله عليه و آله آمده و شيخ حرّ عاملى هر دو را در بابى ويژه نقل كرده - ، « 1 » نوعاً در كتابهاى فقه استدلالى نيامده و طبعاً اين توقيع نيز مطرح نشده است و تنها در منابع حديثى در بخش دعا و آداب ماه رمضان ، ذكر شده است . « 2 » به هر حال ، جناب ابن طاووس به اين توقيع در كتاب الإقبال ، استناد كرده است « 3 » و شيخ هادى كاشف الغطا به مفاد آن ، فتوا داده است . « 4 »
هامش
( 1 ) . وسائل الشيعة : ج 10 ص 364 - 365 .
( 2 ) . از جمله ، ر . ك : تهذيب الأحكام : ج 3 ص 122 - 127 ، مصباح المتهجّد : ج 2 ص 636 - 648 ، البلد الأمين : ص 232 ، المصباح ، كفعمى : ص 634 .
( 3 ) . الإقبال : ج 1 ص 421 .
( 4 ) . هدى المتّقين : ص 66 .