شيعى به صورت عام ، و عالمان و محدّثان و متكلّمان و فقيهان شيعه به صورت خاص ، به جلالت قدر و وكالت اين بزرگواران ، اعتماد كامل و اعتقاد راسخ داشتهاند . خاستگاه اين اعتقاد و اعتماد ، ادلّه و شواهد بسيار و اطمينانبخشى از معجزات و غير معجزات است كه در منابع حديثى و تاريخى ما ، از جمله كتاب الغيبة ى شيخ طوسى و كمال الدين شيخ صدوق ، موجود است و پيشينهء آن به دورهء امام هادى عليه السلام و سپس امام عسكرى عليه السلام بر مىگردد كه جناب عثمان بن سعيد عَمرى و فرزندش محمّد بن عثمان عَمرى ، از نزديكان آن دو امام بزرگوار و كاملًا مورد اعتماد ايشان بودهاند ، « 1 » چنان كه به نمونهاى از آن با سندى بسيار معتبر از جناب كلينى اشاره كرديم . شرح حال و جلالت قدر و منزلت اين بزرگواران در جاهاى ديگر ، از جمله منابع رجالى آمده است و نه تنها هيچ ترديدى در مراتب كاملِ وثاقت و جلالت آنان نيست ، بلكه مذهب اماميّه ، در ادامهء تاريخ خود ، جملگى بر پايهء اعتماد و اعتقاد به وكالت و حتّى نيابت آنان ، استقرار يافت .
امّا نكتهء قابل توجّه در بارهء وكلاى خاص ، اين است كه همان گونه كه آية اللَّه شبيرى زنجانى نگاشته است ، هيچ يك از آنان « جزو مراجع علمى طايفهء اماميّه » مطرح نبودهاند « 2 » و به رغم شخصيت شناخته شده و اعتمادآميزى كه داشتهاند ، در شمارِ عالمان تراز اوّل به شمار نمىرفتهاند .
مؤيّد اين امر ، گفتهء محقّق حلّى است كه در اشارهاى روشن به سفير دوم ، محمّد بن عثمان عَمرى - كه بيش از دو سومِ دورهء غيبت صغرا وكالت داشته - ، از وى با تعبير « بعضِ فضلائنا ؛ برخى از فاضلان شيعه » ياد مىكند ، نه در حدّ معرّفى يك فقيه پيشين . « 3 » همچنين در منابعى مانند الفهرست شيخ طوسى و رجال النجاشى - كه
هامش
( 1 ) . جناب عثمان بن سعيد از يازده سالگى در خدمت امام هادى عليه السلام بوده و طبعاً فرزندش محمّد را - كه بعداً بيشاز چهل سال وكالت ولىّ عصر عليه السلام را بر عهده داشت - ، بايد خانهزاد آن بزرگواران و از نزديكترين افراد به آنان شمرد .
( 2 ) . جرعهاى از دريا : ج 1 ص 173 .
( 3 ) . المعتبر : ج 2 ص 62 .