1 . مهدويّت در مطالعات اروپايى
نخستين تلاش رسمى اروپاييان در شناخت مهدويّت را مىتوان در فرانسه رديابى كرد . در سال 1968 نخستين كنگرهء بينالمللى مستشرقان در بارهء تشيّع اثناعشرى با عنوان « تشيّع امامى » در استراسبورگ ايالت آلزاس فرانسه برگزار شد . مستشرقان صاحبنامى چون هانرى كربن ، ويلفرد مادلونگ ، رينر گرمليش و آن لمبتون در اين همايش مشاركت داشتند و نيمى از محققان شركتكننده در آن از صاحبنظران مسلمان شيعى ( از جمله امام موسى صدر و عبد الجواد فلاطورى ) بودند . نكتهء در خور توجّه ، برگزارى اين همايش پيش از وقوع انقلاب اسلامى ايران كه از اهميت شيعهشناسى در اين دوره براى غربيان خبر مىدهد . بنا برتصريح عبد الجبّار ناجى همهء مباحث اين كنگره حول اعتقاد به آموزهء مهدويّت و غيبت امام مهدى عليه السلام در سامراء بوده است . « 1 » مجموعه مباحث اين همايش با عنوان « تشيّع امامى » بارها در فرانسه چاپ شده است . « 2 »
ديگر فعاليّت پژوهشى اروپايى در اين زمينه ، مقالهء « ولايت در نگاه شيعه در دورهء غيبت امام » نوشتهء ويلفرد مادلونگ است كه جُرج مَقدِسى آن را در بخشى از كتاب خودش با عنوان مفهوم ولايت در سدههاى ميانه « 3 » آورده است . اين كتاب در سال 1982 م در پاريس نشر يافت . مادلونگ در اين مقاله به تأثير غيبت امام در انديشهء سياسى شيعه ، بويژه مفهوم قدرت سياسى ، پرداخته است .
2 . مهدويّت در مطالعات آمريكايى
آمريكاييان ديرتر از اروپاييان به مطالعات مهدوى پرداختند و بيشتر تحت تأثير تحولات اجتماعى و سياسى رخداده در منطقهء خاورميانه ، بويژه ايران ، كويت ، عراق
هامش
( 1 ) . التشيع و الاستشراق : ص 288 .
( 2 ) .Le ShiismeImamate , CalloqeS trasbourg 1968 , Paris , 1970 .( 3 ) .La Notiondautorau Moyen Age , George Makdise ( ed ) , ( Paris , 1982 ) .