زمينهها و ابعاد اهميت
مهدويّت در پژوهشهاى استشراقى از چندين بعد مورد توجّه قرار گرفته است :
الف . نقش آموزهء مهدويّت در تحولات سياسى جهان اسلام و بويژه انقلاب اسلامى ايران و پيدايش نظريهء سياسى ولايت فقيه .
ب . نقش آموزهء مهدويّت در پديدارى جنبشهاى اجتماعى - سياسى ، همانند قيام فاطميان مصر ( المهدى باللَّه ) و مهدى سودانى .
ج . نقش آموزهء مهدويّت در شكلگيرى فرقههاى نوپديد و مدعيان مهدويّت و اختلافات درونفرقهاى آنها با يكديگر .
د . نگاه عرفانى و تصوفگونه به غيبت امام مهدى عليه السلام و تحليل تأثيرات آن .
سير تاريخى و قلمرو جغرافيايى
در يك نگاه مىتوان تلاشهاى غربيان را در بارهء مهدويّت به سه گونهء اروپايى ، آمريكايى و اسرائيلى تقسيم كرد . در اين ميان پژوهشهاى آمريكايى بيشتر رويكردى كاربردى دارند و نتايج آن در تعامل سياسى - فرهنگى با جهان اسلام تأثيرگذار است . مستشرقان اروپايى در عرصهء مهدويّتپژوهى پيشگام بودهاند و آثارى را ، بيشتر به زبان فرانسوى ، نشر دادهاند . از نگاه عبد الجبّار ناجى ، كه در كتاب التشيع و المستشرقون به معرّفى تلاشهاى مستشرقان در شيعهشناسى پرداخته است ، نگاشتههاى اروپايى در موضوع مهدويّت شامل مباحث متنوعى است و در اين ميان برخى از آنان به طور خاص به شخص امام مهدى و غيبت ايشان توجّه داشتهاند . « 1 » اروپاييان فارغ از انگيزههاى سياسى ، بيشتر به دنبال شناخت مذهب شيعه به عنوان يك فرقهء دينى بودهاند و اين وجه تمايز مطالعات اروپايى و آمريكايى در مهدويّتپژوهى به شمار مىآيد . در اينجا طبق همين دستهبندى سهگانه گزارش از مهدويّتپژوهى غربيان ارائه مىكنيم .
هامش
( 1 ) . التشيع و الاستشراق ، ص 290 .