تقابل ، و تحت تأثير همين پندارهء نادرست ، به كار مىبرند . اتان كلبرگ در ارزيابى مطالعات غربيان در بارهء شيعه مىنويسد :
به طور كلى تعداد مطالعاتى كه تا نيمهء دوم قرن بيستم به موضوع شيعهء اماميه اختصاص يافت ، ناچيز و اندك است ؛ چرا كه در نخستين مجلد از مجموعهء
Index Islamicus
كه سالهاى 1906 تا 1955 م را پوشش داده ، تنها دو صفحه از 824 صفحهء اين مجلد براى فهرست كردن عناوين مقالات مربوط به تشيّع دوازده امامى اختصاص يافته است . گرچه نخستين تلاش در نگرشى جامع ، توسط دونالدسون در كتاب
, Shi'ite Religion
كه در سال 1933 م انتشار يافت ، صورت گرفت ؛ امّا تعداد كتابهايى كه به اين موضوع اختصاص داده شد نيز بسيار اندك بوده است . « 1 »
سيّد حسين نصر به مناسبت بحث از اهميّت ارتباط فيلسوف فرانسوى هانرى كُربَن با علّامه سيّد محمّدحسين طباطبايى ، نبود روابط درست علمى ميان محقّقان غربى و عالمان شيعه اصيل را علّت نا آگاهى غرب از شيعه دانسته است :
حتّى مىتوان گفت كه از دورهء قرون وسطى ، كه تماس فكرى و معنوى اصيل بين اسلام و مسيحيت قطع شد ، چنين تماسى بين شرق اسلامى و غرب حاصل نشده است . . . . غرب تاكنون دو بار با اسلام تماس مستقيم داشته است ؛ با اعراب در اندلس و با اتراك در شرق اروپا ؛ و در هر دو مورد ، تماس با اسلام سنّى بوده است و در برخى مواردِ محدود ، با اسلام شيعى ، آن هم از نوع اسماعيلى . مغربزمين هيچ گاه با عالم تشيّع ، به خصوص ايران شيعى ، تماسى نداشته است . . . . تشيع ، چنان كه هست ، در خارج از جهان پيروان آن شناخته شده نيست . از اين رو مستشرقان همواره تشيّع را يك « بدعت » در اسلام ، و حتّى برخى آن را اختراع عدهاى از دشمنان اسلام دانستهاند . « 2 »
هامش
( 1 ) .Western Studiesof Shi'aIslam , p . 40 .( 2 ) . شيعه در اسلام : ص 13 - 14 ( مقدمهء سيّد حسين نصر ) . گفتنى است اين كتاب علّامه طباطبايى در سال 1969 م ، با ترجمه و مقدمهء سيد حسين نصر در اروپا و امريكا منتشر شد و مطالعات غربيان در بارهء اماميه را كه پيش از آن بر آثار امثال مونتگمرى وات و آن لمبتون متّكى بود ، يك گام به پيش بُرد .