نعمانى در كتاب الغيبة در بيان آموزهء غيبت از كتاب امثال سليمان تأثير پذيرفته است .
حاصل سخن او اين است كه رويكرد توراتى در تدوين تاريخ اسلام تأثيرگذار بوده است . « 1 » ديدگاه انكارآميز گلدزيهر يهودى نيز در اعتبار روايات مهدويّت از همين قبيل است .
البته برخى از محققان يهودى چون بليشفلات ، « 2 » لاتساروس ، « 3 » و نقاش « 4 » نيز هستند كه مهدويّت را صرفاً از منظر تاريخى و مذهبى مورد بررسى قرار دادهاند ؛ بدون اين كه بر تأثير انگارههاى يهودى در پديدارى آن تأكيد داشته باشند .
ادوار تاريخى و رويكردها
مطالعات استشراقى در بارهء مهدويّت را به لحاظ تاريخى و نوع رويكرد در هر دوره مىتوان به ادوار و انواعى تقسيم كرد . وقتى سير مطالعات غربيان را در بارهء مهدويّت به لحاظ تاريخى بررسى مىكنيم روشن مىشود كه مهدويّتپژوهى در غرب روندى تدريجى - تكاملى داشته و متأثر از تحولات اجتماعى و سياسى جهان اسلام ، بويژه كشورهاى شيعى بوده است . توجّه رسمى مستشرقان به مهدويّت از نيمهء دوم قرن هجدهم ميلادى آغاز شد . زمانى كه مستشرقان مصمم شدند دايرةالمعارف اسلام را تأليف كنند ، بايد مدخلى را هم به مهدى در انديشهء اسلامى اختصاص مىدادند . از اين رو مستشرقان در دورهء نخست خيلى پراكنده و گسسته ، و بيشتر در لابهلاى مباحث حديثى و تاريخى به مهدويّت پرداختهاند . نخستين آثار مستقل آنان در بارهء مهدويّت مربوط به دهههاى اخير است .
هامش
( 1 ) . همان جا .
( 2 ) .Early Mahdism Politicsand Religoninthe Formative PeriodofIslam , Blichfeldt , Series Studies Orientalia Landen Sia - 2 , 1985 .( 3 ) .Some Religios Aspecetso fIslam , HavaLazarus Yafeh , Leiden , 1981 , p . p 48 - 57 .( 4 ) ." An Attemptto Traceth eoriginof theritualsof Ashura " , Yitzhak Nakash , in DiedesIslam , 1993 , vol 33 , pp . 161 - 181 .