چهار . منجى در اديان چينى
اديان چينى به طور سنّتى بر پايهء آيينهاى عبور از مراحل زندگى - يعنى تولد ، بلوغ ، ازدواج و دفن - و گردش ساليانهء جشنوارههاى مبتنى بر تقويم دينى قرار دارد .
عضويت تودهء اجتماعى مردم چين در اين اديان نيز از راه مشاركت آنها در اين قبيل آيينهاى گذار از مراحل زندگى و جشنهاى ساليانه به نمايش در مىآيد و نه از راه تن دادن عقلانى ( روشنفكرانه ) به مجموعهاى از آداب الهامشده . بنا بر اين دين چينى ماهيتى فرهنگى دارد تا كلامى . تمام سنن و نظامهاى دينى كه از بيرون وارد مجموعهء پيچيدهء فرهنگ چينى شدند ، براى ادامهء بقا و فعاليت خويش ضرورى ديدند تا خود را با ارزشهاى دينى و فرهنگى سرزمين چين سازگار كنند . « 1 »
در فرهنگ چين سه آيين كنفوسيوس ، تائو و بودا وجود داشته و دارد . اين سه آيين چنان به هم آميختهاند كه در ميان تودهء مردم دين واحدى به نام « سونگ جيائو » پديد آمده است . هر يك از اين سه ، يكى از ابعاد اين دين را پوشش مىدهد . آيين كنفوسيوس بعد اخلاقى و شعائر گذار ، آيين تائو نظام شناخت و برنامههاى جشنهاى ساليانه ، و آيين بودا تقليل رنج ، نجات اخروى و مراسم مردگان را پوشش مىدهند .
آنچه در حوزهء موعودباورى در اعماق جامعهء چين نفوذ دارد ، دو آيين تائو و كنفوسيوس است ؛ چه از نظر متون دينى ، و چه از نظر تأثيرى كه متون و تعليمات اين دو آيين در مردم چين داشتهاند .
مباحث منجى موعود ، هم در آيين كنفوسيوس و هم در متون آن آمده است .
براى مثال مردى كه از طرف آسمان مأمور است ، در دلهاى آدميان نفوذ مىكند و از آن رو در زمين صلح برقرار مىشود . كسى كه از طرف آسمان مأمور است در پيروى مقصد خود استوار مىماند و از آن رو كرهء زمين رو به كمال مىرود . « 2 »
هامش
( 1 ) . فرهنگ اديان جهان : ص 845 .
( 2 ) . مكالمات ، كنفوسيوس ، ترجمهء كاظمزاده : ص 156 .