« شاكيه مونى » ( بوداى تاريخى ) حرمت مىنهند . به نظر مىرسد بيشترين تأثير ميتريه ، از قرن دوم تا هشتم ميلادى بوده و نقطهء اوج آن در حدود قرن پنجم بوده باشد .
سرانجام در آيين بودايى ، « تَنْتْرَه يانه » به عنوان « دَيانى بوداسف » معرّفى شد . به طور خلاصه ، موعود بودايى در اين تحولات ، خدايى واحد با سه نقش متفاوت است كه در سه دوره و سه مكان متفاوت شكل مىگيرد : الف . انسانى معمولى در جهان خاكى در گذشته ؛ ب . بوداى فرمانرواى قلمرو توشيتَه در زمان حاضر ؛ ج .
بوداى پاك بومى به نام « كتومتى » در آينده دور .
موعود بودايى نگاهى رو به آينده دارد ؛ زيرا چنين شرايطى در رسيدن به نيروانه در گذشته وجود نداشته است . ولى از آن جا كه قبل از كم شدن طول عمر انسانها نيز ، دورهء صلح و آرامشى مانند عصر ميتريه وجود داشته است ، شايد بتوان از نظر اجتماعى و زندگى ظاهرى مردم ، شباهتى با دوران گذشته پيدا كرد ؛ ولى از نظر نجات معنوى يك حالت بىسابقه و آرمانى قلمداد مىشود و رو به آينده دارد .
تأثير متون دينى موعود بودايى بر زندگى مردم و حتّى رهروان بودايى ، بيش از آن چيزى بوده كه در آثار كانونى و غير كانونى به آن اشاره شده است و عملًا مردم و رهروان بودايى ميتريه را بوداسفى زنده و تأثيرگذار مىدانستهاند و حتّى وصول به پيشگاه او را سنّتى هميشگى قلمداد كردهاند . گزارشهاى گونهگون و گاه متضاد متون مقدس آيين بودا ، حاكى از فراز و نشيب در انديشهء موعود ، و تطوّر آن به صورت انديشهاى قابل درك ، هم براى رهروان بودايى و هم عوام ، و قابل استفاده براى حاكمان و سياستمداران است . پس بايد گونههاى موعود بودايى را ، كه در طول قرنها دستخوش تغيير بوده است ، نسبت به سنتهاى مختلف در برخى از ويژگىهاى ظاهرى و مفهومى متفاوت دانست .
دانشنامه امام مهدى ( ع ) بر پايه قرآن ، حديث و تاريخ ( فارسى ) — صفحة 132
مساهمون: محمد الريشهري
ص١٣٢