محمّد على بن خاتون عاملى ( م بعد از 1068 ق ) ، « 1 » شاگرد اجازهاى شيخ ، به فارسى شرح گرديد و شيخ بهايى در سال 1028 ق ، با خطّ خود ، تقريظى لطيف بر آن نوشت . « 2 » ملّا محمّد تقى مجلسى ، پس از تأليف شرح عربى كتاب من لا يحضره الفقيه ، به درخواست شاه عبّاس دوم ، آن را به فارسى برگرداند . « 3 » او در بيان علّت اين درخواست و ترجمهء كتاب ياد شده ، مىنويسد :
. . . اكثر ساكنان اين ديار را تكلّم به لغت فارسى واقع مىشود و هر يك از ايشان را تتبّع و تعلّم لغت عرب ، ممكن نيست و به سبب اين ، بسيارى از اين گروه ، از مطالعهء كتب حديث و شرح مذكور ( « روضة المتقين » ) ، بىبهره بودند . بنا بر اين ، خورشيدْ فرمان قضا جريان ، و حكم نافذ واجب الإذعان ، از افق شهريارى و جهاندارى ساطع و لامع گرديد كه اين فقير ، كتاب مسطور را به فارسى ترجمه نمايم . « 4 » علاوه بر ملّا محمّد تقى مجلسى ، ملّا خليل قزوينى نيز پس از نگارش عربى خود بر الكافى به نام الشافى ، و قبل از اتمام آن ، به درخواست شاه عبّاس دوم ، كتاب الصافى فى شرح الكافى ، اصول « كتاب عقل و جهل » را تا آخر ، و فروع و روضهء الكافى را به فارسى نوشت . « 5 » ملّا محمّد صالح بن محمّد باقر روغنى قزوينى ، از ديگر عالمان پُر كار مترجم و فارسى نويسى قرن يازدهم هجرى است . بركات المشهد المقدّس « 6 » نگاشته شده به سال
هامش
( 1 ) . فهرست كتابهاى خطّى اهدايى آقاى مشكاة به كتابخانهء دانشگاه تهران ، ج 3 ، ص 1216 .
( 2 ) . الذريعة ، ج 4 ، ص 76 - 77 ؛ فهرست نسخ خطّى كتابخانهء آية اللَّه مرعشى ، ج 4 ، ص 204 ؛ فهرست نسخ خطّى كتابخانه آستان قدس ، مجموعهء ش 1938 ؛ فهرست نسخ خطّى كتابخانهء آية اللَّه فاضل ، ج 1 ، ص 81 .
( 3 ) . لوامع صاحبقرانى ، ج 1 ، ص 11 .
( 4 ) . همان جا .
( 5 ) . الصافى فى شرح الكافى ، مخطوط ، ش 2040 ، ص 1 ( مقدّمه ) .
( 6 ) . الذريعة ، ج 3 ، ص 88 ؛ نسخ خطّى كتابخانهء آية اللَّه مرعشى ، ج 14 ، ص 231 .