مهاجر ، در تبيين اين اختلافها مىنويسد :
وى ( محقّق كركى ) ، قبل از وفات شاه اسماعيل در حدود سال 929 ق ، ايران را به سوى عراق ترك كرد و علّت اين امر مشخصّ نشده ، ولى مىتوان حدس زد كه ترس شاه اسماعيل از ادامهء نفوذ مردان كارآمد و گسترش تفكّر عقلانى بوده است ؛ چرا كه وى افكارش در باب « ولايت فقيه » ، همانند افكار شهيد اوّل بوده است . « 1 » محقّق كركى ، پس از مهاجرت از ايران ، حدود شش سال در عراق ماند و بعد از وفات شاه اسماعيل صفوى و روى كار آمدن شاه طهماسب ( 930 ق ) ، مجدّداً به ايران برگشت . « 2 »
مرحلهء دومِ مهاجرت علماى جبل عامل به ايران
كاميابىهاى محقّق كركى در حكومت صفويه و انگيزههاى شاه طهماسب ، مرحلهء بعدى هجرت عامليان را هموار ساخت . پس از محقّق كركى ، استوانههاى علمى شيعه ، از جمله : كمال الدين درويش ، شيخ على بن هلال كركى ، شيخ حسين بن عبدالصمد شيعى حارث و پسرش شيخ بهاءالدين محمّد عاملى ، به ايران مهاجرت كردند كه اينان را بايد شناخته شدهترين چهرههاى مهاجر جبل عامليان به ايران ، پس از مهاجرت محقّق كركى قلمداد كرد و به دنبال آن ، به شكل بىسابقهاى در تاريخ تشيّع ، موج مهاجرت فقيهان جبل عاملى به سوى ايران ، آغاز شد . « 3 »
فشارهاى عثمانىها ، عامل مهاجرت علماى جبل عامل
برخى از محقّقان و مستشرقان ، مهاجرت عامليان به ايران را ناشى از فشارهايى مىدانند كه امپراتورى عثمانى بر مناطق شيعهنشين جبل عامل و عراق داشته است .
هامش
( 1 ) . الهجرة العاملية إلى ايران فى العصر الصفوى ، ص 124 .
( 2 ) . همان ، ص 125 - 126 .
( 3 ) . عالم آراى عبّاسى ، ج 1 ، ص 154 .