تعدادشان قابل توجّه هم بود - « 1 » با پيدايش دولت صفوى در ايران ، در طول سه قرن ( از قرن دهم تا دوازدهم ) راهى ايران و برخى راهى هند شدند . « 2 » علماى مهاجر كه سردستهء آنها على بن عبدالعال كركى ، معروف به محقّق كركى ( معاصر شهيد ثانى ) بود ، بعد از ورود به ايران در شهرهاى مختلف ، خصوصاً مشهد و اصفهان ، مستقر شدند .
اين مهاجران ، برخى تدريس و تأليف را وجههء همّت خود قرار دادند و برخى ديگر ، متصدّى مناصب رسمى دينى شدند . از گروه نخست ، كمال الدين درويش و محمّد بن حسن حرّ عاملى را مىتوان نام برد ؛ و از گروه دوم ، محقّق كركى ، حسين بن عبدالصمّد عاملى ، على منشار و بهاءالدين عاملى درخور ذكرند كه منصب شيخ الاسلامى يافتند . « 3 » به لحاظ اهمّيت بحث ، در مطلبى جداگانه به علل ، چگونگى مراحل و تأثير اين مهاجرت در حكومت صفويه پرداختهايم .
مهاجرت علماى جبل عامل به ايران در عصر صفوى
دربارهء مهاجرت علماى جبل عامل به ايران در زمان حكومت صفويه ، دو فرضيه مطرح است :
1 . با روى كار آمدن حكومت صفويه در ايران و قلمداد شدن مذهب شيعه به عنوان مذهب رسمى كشور ، از علماى جبل عامل براى اشاعهء فرهنگ دينى دعوت شد .
هامش
( 1 ) . براى تفصيل بحث ، ر . ك : الهجرة العاملية إلى ايران فى العصر الصفوى ، ص 96 - 97 . شيخ حرّ عاملى نيز درأمل الآمل ، در گزارش احوال علماى جبل عامل ، بسيارى از ايشان را مىشناسانَد كه در عصر صفوى به ايران آمدند .
( 2 ) . فهرست نسخ خطّى كتابخانهء مجلس شوراى ملّى ، ايرج افشار و ديگران ، ج 15 ، ص 126 ؛ صفويه در عرصهء دين ، فرهنگ و سياست ، ج 2 ، ص 812 .
( 3 ) . علّامهء مجلسى ، ص 45 .