نيز مستدركى توسّط ميرزا لطف على بن محمّد كاظم تبريزى شيرازى ( م 1350 ق ) تهيّه شده است . « 1 » خلاصة الأقوال ، توسّط محمّد باقر بن محمّد حسين تبريزى به سال 1290 ق ، به فارسى ترجمه شده است . اين ترجمه به خطّ مترجم در كتابخانهء مجلس شوراى اسلامى موجود است . « 2 » بارى ! علّامهء حلّى در مقدّمهء خلاصة الأقوال ، پس از يادكرد ضرورت علم رجال و نيازمندى عالمان دينى در استنباط احكام به آن ، كتاب خود را حدّ وسط كتابهاى رجالى پيشين مىداند كه برخى به غايتْ مفصّل و برخى در نهايتِ اختصارند . او تأكيد مىكند كه به ذكر تمام راويان نخواهد پرداخت ؛ بلكه تنها از دو قِسم سخن خواهد گفت : قسم نخست ، كسانى كه به روايت ايشان اعتماد مىكند يا قبول سخن او نزد نويسنده مرجّح است . قسم دوم ، افرادى كه روايت ايشان را ترك گفته يا دربارهء آنها توقّف كرده است . « 3 » علّامهء حلّى ، هريك از حروف الفبا را تحت يك فصل ، سامان داده كه هر فصل ، خود به چند باب تقسيم مىشود . براى مثال ، فصل اوّل به اسامىاى كه با همزه شروع مىشود ، اختصاص دارد كه هر اسمى ، خود ، شامل يك باب است . مثلًا باب ابراهيم ، باب اسماعيل . در تبويب بابها ، فقط حروف اوّل لحاظ شده و ترتيب حروف بعدى لحاظ نشده است . مثلًا باب اسماعيل ، قبل از اسحاق ، و باب ادريس ، پس از ايّوب آمده است . در ذكر اسامى هر باب نيز حروف اوّل نام پدران رعايت نشده است . مثلًا ابراهيم بن نعيم ، قبل از ابراهيم بن ابى محمود ، و جعفر بن سهيل ، پيش از جعفر بن
هامش
( 1 ) . همان ، ج 21 ، ص 4 ( ش 3676 ) .
( 2 ) . مكتبة العلامة الحلّى ، ص 126 ؛ فهرست نسخ خطّى كتابخانهء مجلس شوراى اسلامى ، ج 17 ، ص 349 ( ش 5955 ) .
( 3 ) . خلاصة الأقوال ، ص 2 - 3 .