بشير آمده است . « 1 » علّامه ، در يادكرد برخى اعلام ، به ضبط آنها نيز اشاره مىكند . « 2 » خاتمهء كتاب ، شامل ده فايدهء مهم است كه توجّه به آنها در فنّ رجال ، ضرورى است . اين فايدهها شامل اين مطالب است : تعيين اسامى كسانى كه به كنيه معروفاند ؛ تعيين ابو جعفر در روايات سعد بن عبد اللَّه از او ؛ تعيين عدّه در اسانيد كلينى ؛ مستثنيات محمّد بن حسن بن وليد از روايات محمّد بن احمد بن يحيى ؛ بيان نوّاب اربعهء حضرت حجّت - سلام اللَّه عليه - ؛ يادكرد برخى از مذمومان ( به نقل از شيخ طوسى ) ؛ افراد صالحى كه توسّط نوّاب اربعه برايشان توقيع آمده است ؛ ذكر كيفيت طُرُق شيخ طوسى و شيخ صدوق به راويانى كه آنها را ملاقات نكردهاند ؛ و تعيين حمّاد در اسناد ابراهيم بن هاشم به او .
واپسين فايدهء خاتمه ، طُرُق متعدّد علّامهء حلّى به هريك از طوسى ، صدوق ، ابو عمرو كشّى و نجاشى است كه همهء آنها از طريق پدر علّامهء حلّى است .
برخى ديگر از ويژگىهاى رجال علّامهء حلّى عبارتاند از : « 3 » 1 . همچنان كه گفته شد ، قِسم اوّل رجال علّامه به ذكر كسانى اختصاص دارد كه نويسنده به روايت ايشان عمل مىكند و قسم دوم ، شامل كسانى كه به روايت ايشان عمل نمىكند . بر اين اساس ، علّامه ، همچنان كه در قسم اوّل ، اماميان ممدوح را مىآورد ، افراد فاسد المذهبى مانند ابن بكير و على بن فضّال را كه به روايتشان عمل مىكند نيز در اين قسم مىآورد . او افراد موثّقى را كه به روايتشان عمل نمىكند ، در قسم دوم مىآورد . افرادى كه دربارهء آنها توقّف كرده ، هرگاه گرايش به مدح فرد داشته
هامش
( 1 ) . پيشتر ياد شد كه كسانى چند ، اقدام به مرتّب كردن اين كتاب نمودهاند .
( 2 ) . براى نمونه ، ر . ك : ذيل عاصم بن حُميد حنّاط ، ليث بن البخترى و مُعَتّب .
( 3 ) . قاموس الرجال ، ج 1 ، ص 35 - 36 .