دورهء زنديه
افراد ايل زند ، پيرو آيين تشيّع بودند . كريمخان ، مؤسّس زنديه نيز خود ، مردى متديّن و پايبند به حفظ آداب و مراسم مذهبى بود و حتّى به تقليد شاهان صفوى ، در ايّام محرّم ، مراسم سوگوارى بر پا مىكرد .
كريمخان ، گرچه مردى متديّن بود ، ولى در امور مذهبى ، تعصّب چندانى نداشت و مانند شاهان دورهء آخر صفويه ، باورهاى شخصى او به مقاصد سياسى زيانى نمىرساند . وى ، پيروان تمام اديان را محترم مىشمرد و از لحاظ پيمانهاى اجتماعى و مقرّرات كشورى ، ميان افراد ملّت ، فرقى نمىگذاشت .
بنا به گفتهء بيشتر تاريخنگاران ، كريمخان ، خواندن و نوشتن نمىدانست ؛ ولى نسبت به دانشمندان ، رفتارى احترام آميز داشت و بويژه به عرفا و مشايخ ايشان ، بسيار دلبسته بود . همچنين ، وجود برخى از وزراى دانش دوست ، مانند : محمّد حسين فراهانى ، متخلّص به « وفا » كه به همراه ميرزا محمّد جعفر ، از منشيان قديم نادرشاه ، امور كشور را اداره مىكرد ، در ترويج علوم و معارف در آن زمان ، بىتأثير نبود .
كريمخان ، پس از استقرار حكومت خود ، جز گشودن بصره ، كار نظامى ديگرى نكرد ؛ بلكه بيشتر اوقات خود را در شيراز ، صرف خوشگذرانى مىكرد و در رفاه حال مردم مىكوشيد و همين كوشش وى در فراهم آوردن آسايش مردم و دفع بيداد از ايشان ، او را نزد هم زمانانش دوست داشتنى و از ديد تاريخ ، سر بلند و نيك نام ساخته است . « 1 »
سلسلهء زنديه ، از سال 1163 تا 1193 ق ، بر تمام ايران ، به استثناى خراسان كه در دست شاهرخ افشارى بود ، حكومت مىكرد . پس از مرگ كريمخان در سيزدهم صفر
هامش
( 1 ) . گنجينهء تاريخ ايران ، ج 12 ، ص 488 ، 494 - 495 ؛ تاريخ ايران ، ص 748 .