درآورد ، ناچار شد در آخر كار با گرد آوردن عالمان شيعه و سنّى از سراسر ايران و مواجههء آنان با شيخ الاسلام و برخى ديگر از عالمان عثمانى ، نوعى توافق ميان آنان پديد آورد تا شايد بتواند از دامنهء اختلافها بكاهد و از حالت دشمنى و خصومت را كه در اين ميان وجود داشت ، بكاهد . اين تلاش نادر به سال 1156 ق ، در بغداد به انجام رسيد . امّا عالمان عثمانى دست به دست ديگر مردم آن سرزمين دادند و از تمكين نسبت به قرارداد بين عالمان شيعه و سنّى سر باز زدند . « 1 »
با وجود احترام ظاهرى نادر شاه نسبت به عالمان دينى شيعه ، وضعيت فرهنگى - اجتماعى جامعه چندان مطلوب نبود و دانشمندان شيعه ، امنيت جانى نداشتند و نادر با كمترين بهانه با گزارشهاى نارواى توطئهگران ، آنان را به شهادت مىرساند . در اين باره ، مىتوان از شهادت عالمانى مانند علّامه ميرزا محمّد حسين پير ، قاضى ارتش نادر ، ياد كرد . وى از شكوه و جلال و هوش سرشار برخوردار بود و نادر به سبب اين ويژگىها ، قصد كشتن او را كرد ، بدين ترتيب كه او را از سمت قضا بر كنار كرد و به حكومت اصفهان گمارد و پس از يك سال به بهانهاى او را در سال 1159 ق ، به شهادت رساند .
همچنين ، محمّد زكى بن ابراهيم ، دانشمند و خطيب كرمانشاهى ( م 1159 ق ) ، محمّد رضا شيرازى از نوادگان ملّا صدرا ( م 1161 ق ) و سيّد نصراللَّه بن حسين حائرى معروف به سيّد شهيد ( م 1154 ق ) ، توسط نادر به شهادت رسيدند . « 2 »
در دورهء جانشينان نادر نيز كه همچنان درگير رقابت و كشمكشهاى نظامى بودند ، تحوّل چشمگيرى در امور اجتماعى و فرهنگى ايران ، مشاهده نمىشود .
هامش
( 1 ) . همان ، ص 115 - 116 .
( 2 ) . شهداء الفضيلة ( شهيدان راه فضيلت ) ، ص 342 ، 375 ، 392 و 394 .