موجب حرارت شود . مثال براى نيابت كردن بعضى شروط از بعضى ديگر عقلا « 1 » و شرعا « 2 » بسيار است .
29 - جواب مصنّف به دليل اوّل منكرين مفهوم داشتن قضاياى شرطيه چيست ؟
( و الجواب انّه . . . كما لا يخفى ) ج : مىفرمايد : الف : اگر سيّد با بيانى كه از او نقل شد در صدد اثبات امكان نيابت بعضى شروط از بعضى ديگر در مقام ثبوت و عالم واقع باشد ، بايد گفت ؛ چنين امكانى قابل انكار نبوده و مورد قبول قائلين به مفهوم نيز مىباشد . « 3 » ولى آنان منكر وقوع چنين نيابتى در مقام اثبات و دلالت جملات شرطيّه بر چنين نيابتى بوده و مدعىاند كه قضاياى شرطيّه ، دلالت بر انحصارى بودن شرط مذكور در جملات شرطيّه براى جزاء مىباشد . « 4 »
هامش
( 1 ) - مثل مثال كتاب و يا اگر آتش نيز نباشد معنايش انتفاء حرارت نيست . چرا كه جريان الكتريسيته مىتواند جايگزين شده و ايجاد حرارت كند .
( 2 ) - مثلا بول ، علّت براى وجوب وضوء بوده ، ولى معنايش اين نيست كه با انتفاء بول ، حكم يعنى وجوب وضوء نيز منتفى شود . چرا كه نوم نيز مىتواند شرط براى وجوب وضوء باشد . و يا مثل خفاى جدران كه علّت براى قصر نماز بود ولى با انتفاى آن يعنى ديده شدن ديوارهاى شهر معنايش اين نيست كه وجوب قصر نيز منتفى شود . بلكه خفاى اذان مىتواند جانشين خفاى جدران شده و علّت براى وجوب قصر شود .
( 3 ) - زيرا امكان وقوعى اعمّ از اين است كه واقع هم شده باشد يا واقع نشده باشد . بلكه سيّد بايد اثبات كند ؛ جملات شرطيّه دلالت دارند بر اينكه شرط مذكور در هر قضيّهء شرطيّه ، شرط منحصر نمىباشد .
( 4 ) - يعنى مىگويند ؛ در مقام دلالت و اثبات ، ظهور جملات شرطيّه به ادلّه پنجگانهاى كه ذكر شد دلالت بر انحصار شرط مذكور در هر جملهء شرطيّه براى جزاء داشته و بيانگر آن است كه شرط ديگرى به غير از شرط مذكور علّت براى جزاء نمىباشد .