ضميرش نيز به آن برگشته و كلمه « انتفاء » خبر و اضافه به بعدش شده است .
به متكلم و ضمير مفعولى در « لم ينبه »
عن ذلك المقام : يعنى مقام تخاطب .
فانّه غير مؤثّر . . . بالغرض : ضمير در « فانّه » به قدر متيقّن به ملاحظهء خارج از مقام تخاطب يعنى قدر متيقّن در غير مقام تخاطب برگشته و مقصود از « بالغرض » غرض به مقيّد بودن مىباشد .
لو كان بصدد البيان : ضمير در « كان » به متكلّم برگشته و مقصود از « البيان » بيان غرض به تقييد مىباشد .
كما هو الفرض : ضمير « هو » به بودن متكلم درصدد بيان غرض برمىگردد .
فانّه فيما تحقّقت : ضمير در « فانّه » به متكلّم و در « تحقّقت » به مقدّمات حكمت برگشته و كلمهء ماء در « فيما » موصوله و به معناى كلام يا مورد بوده و ماء موصوله با جملهء صلهاش ، مجرور به « فى » و اين جار و مجرور متعلق به « لأخلّ » مىباشد .
لو لم يرد الشّياع لاخلّ بغرضه : ضمير در « لم يرد » و « بغرضه » به متكلّم برگشته و جمله « لم يرد الشّياع » جملهء شرط و جمله « لاخلّ الخ » جواب شرط و اين شرط و جواب ، خبر براى « فانّه » مىباشد .
حيث انّه لم ينبّه مع انّه بصدده : ضمير در هر دو « انّه » و ضمير فاعلى در « لم ينبّه » به متكلّم و ضمير مفعولى در « لم ينبّه » به « غرضه » برمىگردد .
و بدونها لا يكاد يكون هناك اخلال به : ضمير در « بدونها » به مقدّمات و ضمير در « به » به « غرضه » برگشته و مشاراليه « هناك » در مقام بيان مقصود نبودن مىباشد .
لو كان المتيقّن تمام مراده : ضمير در « مراده » به متكلّم برمىگردد .
فانّ الغرض انّه بصدد بيان تمامه : ضمير در انّه به متكلّم و در تمامه به غرض برمىگردد .
و قد بيّنه لا بصدد بيان انّه تمامه : ضمير فاعلى در « بيّنه » به متكلّم و ضمير مفعولىاش به تمام غرض و ضمير در « انّه » به متيقّن و ضمير در « تمامه » به غرض برمىگردد .
نهاية الوصول ( شرح فارسى كفاية الأصول ) ( فارسى ) — صفحة 537
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٥٣٧