ضرورة ان كلّ واحد هو هو لا هو او غيره : ضمير در « غيره » به « هو » كه همهء ضماير « هو » نيز به « كلّ واحد » برگشته و ترجمهء روان عبارت چنين است : همانا هر فردى ، خودش است نه آنكه خودش و غير خودش باشد .
هو الطبيعىّ المقيّد . . . فيكون الخ : ضمير « هو » و ضمير در « يكون » به نكره برگشته و مذكّر بودنش در هر دو به اعتبار خبرشان مىباشد .
اذا عرفت ذلك : مشاراليه « ذلك » مقصود از نكره مىباشد .
عندهم حقيقة على اسم الجنس و النّكرة بالمعنى الثّانى كما يصحّ لغة : ضمير در « عندهم » به اصوليّون و ضمير در « يصحّ » به اطلاق كردن مطلق بر اسم جنس و نكره به معناى دوّمش برگشته و كلمهء « النّكرة » عطف بر « اسم الجنس » بوده و مقصود از « بالمعنى الثّانى » طبيعت با قيد وحدت يعنى حصّهء كلّى از طبيعت مىباشد .
و غير بعيد ان يكون جريهم فى هذا الاطلاق : ضمير در « جريهم » به اصوليّون برگشته و مقصود از « هذا الاطلاق » اطلاق مطلق بر اسم جنس و نكره بوده و كلمهء « غير » خبر مقدّم و اضافه به « بعيد » شده و عبارت « ان يكون الخ » تأويل به مصدر رفته و مبتدى مؤخّر مىباشد . يعنى « كون جريهم الخ غير بعيد » .
دون ان يكون لهم فيه . . . على خلافها : ضمير در « لهم » به اصوليّون و در « فيه » به اطلاق مطلق بر اسم جنس و نكره و در « خلافها » به لغت برمىگردد .
نعم لو صحّ ما نسب . . . من كون . . . عندهم موضوعا : ضمير نايب فاعلى در « نسب » به ماء موصوله برگشته كه كلمهء « من كون الخ » بيان آن بوده و ضمير در « عندهم » به مشهور برگشته و ماء موصوله با جملهء صلهء بعدش فاعل براى « صحّ » فعل شرط مىباشد .
لما قيّد بالارسال . . . لما كان ما اريد منه . . . عندهم بمطلق : ضمير نايب فاعلى در « قيّد » به ماء ماء موصوله به معناى معنا برگشته و كلمهء ما موصوله با جملهء صلهاش ، مجرور به « لام » جاره و اين جار و مجرور متعلّق به « موضوعا » خبر براى « كون المطلق » بوده و ضمير
نهاية الوصول ( شرح فارسى كفاية الأصول ) ( فارسى ) — صفحة 521
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٥٢١