فيكون حصّة من الرّجل و يكون . . . ينطبق الخ : ضمير در « فيكون » و « يكون » و « ينطبق » به مفهوم برگشته و كلمهء « حصّة » به معناى قسمتى از چيزى ، بهره و نصيب مىباشد .
لا فردا مردّدا الخ : يعنى « لا يكون فردا الخ » .
اى ما بالحمل الشّائع يكون . . . عندهم : ضمير در « يكون » به ماء موصوله به معناى كلمه و ضمير در « عندهم » به اهل فن يعنى اصوليّون برمىگردد .
امّا هو فرد معين . . . غير معيّن الخ : ضمير « هو » به نكره برگشته و مذكّر بودنش به اعتبار خبرش بوده و كلمهء « غير » صفت بعد از صفت براى « فرد » بود ، و اضافه به بعدش شده است .
او حصّة كليّة لا الفرد الخ : كلمهء « حصّة » و كلمهء « الفرد » عطف به « فرد معيّن » مىباشند .
يعنى « او هو حصّة كليّة لا هو الفرد المردّد الخ » .
و ذلك لبداهة . . . مع انّه يصدق . . . من جيء به من الخ : مشاراليه « ذلك » حصّهء كلّى بودن نكره و نه فرد مردّد بين افراد بودن مىباشد و ضمير در « انّه » و « يصدق » به رجل و ضمير در « به » به « من » موصوله كه كلمهء « من الخ » بيانش بوده برمىگردد .
و لا يكاد يكون واحد منها هذا او غيره : ضمير در « منها » به افراد برگشته و كلمهء « واحد » به اعتبار موصوف واقع شدنش ، اسم براى « يكون » و كلمه « هذا » خبر و كلمهء « غير » عطف به آن بوده و اضافه شده به ضمير كه به « هذا » كه مشاراليهاش « واحدا منها » بوده برمىگردد . و مقصود از « هذا او غيره » يعنى اين يا آن . ولى به نظر مىرسد ؛ عبارت در اصل ، چنين باشد : « و لا يكاد يكون واحدا منها هذا او غيره » ضمير در « يكون » اسمش بوده و به « من جيء به » فرد آورده شده برگشته و كلمهء « واحدا » خبر براى « يكون » و كلمهء « هذا » بدل براى « واحدا » و كلمهء « غيره » عطف برآن مىباشد .
كما هو قضيّة . . . لو كان هو المراد منها : ضمير « هو » اوّلى به « هذا او غيره » اين يا آن بودن برگشته و ضمير « هو » دوّمى به فرد مردّد و ضمير در « منها » به نكره برمىگردد .
نهاية الوصول ( شرح فارسى كفاية الأصول ) ( فارسى ) — صفحة 520
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٥٢٠