مفهوم نمىباشد . « 1 »
116 - در خصوص عدد آيا مىتوان اتيان به كمتر از آن يا بيشتر از آن نمود ، اگر نمىشود آيا از باب مفهوم نمىباشد ؟
( كما ان قضيّة التّقييد بالعدد . . . كما هو معلوم ) ج : مىفرمايد : اقتضاى مقيّد كردن منطوق كلام به عدد ، آن است كه كمتر از آن عدد را نمىتوان اتيان كرد ، زيرا كمتر ، مطلوب و مأمور به مقيّد در منطوق نمىباشد .
اتيان به بيش نيز همانند اتيان به كمتر بوده وقتى كه مقيّد كردن به عدد به ملاحظهء هر دو طرف از عدد يعنى كمتر و بيشتر بوده باشد . آرى اگر مقيّد كردن به عدد به ملاحظهء طرف كمتر بوده باشد ، اتيان به بيشتر ضررى نمىزند بلكه چهبسا داراى فضيلت و زيادتى نيز باشد . « 2 »
هامش
كه بيش از سه روز مستحبّ نباشد تا اگر دليل ديگرى گفت كه پنج روز روزه گرفتن در هر ماه مستحبّ است با مفهوم كلام قبلى در تعارض باشد . البتّه در باب عدد ، مصنّف تفصيلى دارد كه در پرسش و پاسخ بعدى خواهد آمد .
( 1 ) - مثلا اگر كسى دزد نبود ، قطع دستش نيز منتفى مىباشد ولى اين انتفاء از باب انتفاى حكم به انتفاى موضوع و انتفاى شخص حكم مىباشد كه به دلالت عقل بوده و توضيح آن قبلا گذشت .
( 2 ) - مصنّف در باب عدد تفصيلى دارند مبنى بر اينكه بحث در مفهوم نداشتن عدد در جايى است كه قرينه نباشد بر ملاحظهء تحديد به عدد نسبت به كمتر يا بيشتر . بنابراين ، چهار صورت از محلّ نزاع خارج است :
الف : قرينه باشد كه تحديد به عدد براى تحديد موضوع نسبت به اقلّ است . يعنى كمتر نباشد ولى نسبت به اكثر لا به شرط است مثلا مىگويد « اكرم خمسين مسكينا اقلّا » در اينجا بيشتر از پنجاه نفر مسكين را اطعام كردن اشكالى ندارد بلكه چهبسا بهتر و فضيلت هم داشته باشد .
ب : قرينه باشد تحديد به عدد براى تحديد موضوع نسبت به اكثر است . يعنى بيشتر نباشد ولى نسبت به اقلّ لا به شرط است . مثلا مىگويد : « لا تكرم اكثر من خمسين مسكينا » در اينجا كمتر از پنجاه مسكين را اطعام كردن اشكالى ندارد و در بعض موارد چهبسا فضيلت هم دارد مثلا مولى مىگويد : « لا تشتر لي السّيارة باكثر من الف درهم » ماشين را برايم به قيمت بيشتر از هزار درهم نخر ، حال اگر به