به حكم اين ( شىء ) . و اين ( حكم در ترك خاصّ ) به خلاف فعل در دوّم ( مقدّمه بودن ترك مطلق ) ، پس همانا اين ( فعل در دوّم ) خودش ( فعل ) معاند است ( فعل ) ترك مطلق را و منافى است ( فعل ) آن ( ترك مطلق ) را ، نه اينكه ملازم است براى معاندش ( فعل ) و منافىاش ( فعل ) ، پس اگرچه نمىباشد ( فعل ) عين آنچه ( عملى ) كه مناقض است ( فعل ) آن ( عمل ) را به حسب اصطلاح از نظر مفهوم ، ولى همانا اين ( فعل ) متّحد است با آن ( مناقض فعل ) عينا و خارجا ، پس وقتى باشد ترك ، واجب ، پس چارهاى نيست باشد فعل ، منهى عنه قطعا ، پس خوب دقّت كن .
نكات دستورى و توضيح واژگان
بقى شىء و هو . . . هو تصحيح العبادة الّتى تتوقّف على تركها فعل الواجب : ضمير « هو » اوّلى به شىء و ضمير « هو » دوّمى به ثمره برگشته و تذكيرش به اعتبار خبرش كلمهء « تصحيح » بوده و ضمير در « تتوقّف » و در « تركها » به عبادت برگشته و مقصود از « الواجب » واجب اهمّ مىباشد .
ممّا يتوقّف عليه فعل ضدّه فانّ تركها على هذا القول لا يكون . . . ليكون فعلها محرما فتكون فاسدة : ضمير در « عليه » و در « ضدّه » به ماء موصوله به معناى مقدّمه كه مقصود همان فعل ضدّ براى واجب اهمّ بوده مثلا نمازى كه تركش مقدّمه براى ازالهء نجاست كه واجب اهمّ و ضدّ اين نماز بوده برگشته و در « تركها » و « فعلها » و « فتكون » به عبادت كه مقصود ، نماز بوده و در « لا يكون » به ترك ضدّ يعنى ترك نماز برگشته و مقصود از « هذا القول » قول به وجوب مقدّمه موصله مىباشد .
بل فيما يترتّب عليه الضّدّ الواجب و مع الاتيان بها لا يكاد يكون هناك ترتّب : كلمهء « بل » عاطفهء اضرابيه بوده و عبارت را عطف به « مطلقا » مىكند . يعنى « بل يكون تركها فيما يترتّب عليه الضّدّ الواجب » ضمير در « عليه » به ماء موصوله به معناى مقدّمهء موصله و در « بها » به عبادت يعنى نماز برگشته و مشاراليه « هناك » اتيان عبادت يعنى خواندن نماز بوده و مقصود از « الضّدّ الواجب » واجب اهمّ يعنى ازالهء نجاست بوده و مقصود از