چرا كه اطلاق ، وقتى منعقد مىشود كه مقدّمات حكمت جارى شود و حال آنكه گفته شد در تقييد هيئت از ابتدا براى مادّه ، اطلاقى منعقد نمىشود . زيرا تقييد هيئت قرينه است بر مقيّد بودن مادّه ، به دليل عدم انفكاك مادّه از هيئت در تحقّق خارجى . در نتيجه ، يكى از مقدّمات حكمت كه عدم قرينه بر قيد در كلام بوده جارى نمىشود . « 1 »
هامش
وضع نموده بنابراين ، به محض آوردن لفظ عامّ در كلام ، براى آن لفظ ، ظهور در عامّ منعقد مىشود و اين ظهور ثابت است . بنابراين ، تا وقتى استثناء و قيدى چه متّصل و به دنبال و بدون فاصله زمانى و در همان كلام يا به صورت منفصل و با فاصله زمانى در كلام ديگرى آورده نشود ، ظهور آن عامّ ، ثابت و مستقرّ است . مثلا اگر گفته شود « اكرم العلماء الّا الفسّاق منهم » يا « اكرم العلماء » و بعد گفته شود « لا تكرم الفسّاق من العلماء » در هر دو صورت به محض گفتن « اكرم العلماء » براى لفظ « العلماء » ظهور ، منعقد و مستقرّ مىشود . و بعد از آنكه متكلّم به دنبالهء آن بگويد « الّا الفسّاق منهم » يا در كلام ديگرى بگويد « لا تكرم الفسّاق من العلماء » و عامّ را تخصيص بزنيم در اينجا مرتكب خلاف اصل كه ظهور كلام در عموم بوده مىشويم و يا عملا به عموم عامّ عمل نكنيم نيز خلاف اصل خواهد بود . ولى ظهور مطلق در اطلاق به استناد وضع واضع نمىباشد . بلكه به واسطهء جريان مقدّمات حكمت بوده و اينطور نيست كه با گفتن لفظ مطلق ، برايش ظهور در اطلاق منعقد شود بلكه ظهورش منتظر و معلّق است بر اينكه قيدى آورده نشود و خلاصه آنكه مقدّمات حكمت جارى شود . به عنوان مثال اگر گفته شود « اكرم عالما » به صرف آوردن لفظ « عالم » برايش ظهور در اطلاق منعقد نمىشود تا گفتن « لا تكرم عالما فاسدا » به عنوان قيد ، خلاف اصل باشد . چرا كه اين كلام دوّم در واقع قرينه بر قيد بوده و موجب جارى نشدن اين مقدّمه از مقدّمات حكمت كه عدم قرينه بر قيد بوده مىشود و در واقع كشف مىكند كه مقصود متكلّم از ابتداء ، مطلق نبوده است .
چنان كه اگر عملى انجام داد كه اين عمل ، قرينه بر قيد باشد نيز رفع يد از اطلاق ، خلاف اصل نخواهد بود چرا كه باز اين عمل ، قرينه است بر اينكه از ابتدا براى مطلق ، اطلاقى منعقد نشده تا رفع يد از آن ، خلاف اصل باشد .
( 1 ) - در ما نحن فيه نيز اطلاق هيئت اگرچه موجب رفع يد از اطلاق مادّه نيز مىشود ولى موجب ارتكاب خلاف اصل شدن نمىشود . چرا كه گفته شد ؛ ظهور در اطلاق ، مستند به لفظ نبوده بلكه مستند به مقدّمات حكمت است و وقتى يكى از مقدّمات حكمت جارى نشود يعنى اطلاقى منعقد نشده تا