سپس بعيد نمىباشد اينكه باشد اختلاف در خبر و انشاء نيز اينچنين ( در نحوهء ارادهء معنا بوده و نه خود معنا ) . پس مىباشد خبر ، وضع شده براى اينكه استعمال شود ( خبر ) در حكايت كردن ثبوت معنايش ( خبر ) در ظرفش ( خبر ) و انشاء براى اينكه استعمال شود ( انشاء ) در قصد تحقّق و ثبوت معنايش ( انشاء ) و اگرچه متّفق مىباشند ( خبر و انشاء ) در آنچه ( معنا و موضوع له ) كه استعمال مىشوند ( خبر و انشاء ) در آن ( معنا و موضوع له ) پس تأمّل كن .
سپس همانا روشن شد از آنچه كه ثابت كرديم اينكه همانا ممكن است گفته شود : همانا مستعمل فيه در مثل اسمهاى اشاره و ضمائر نيز عامّ است و همانا تشخّص آن ( مستعمل فيه ) همانا ناشى شده است ( تشخّص مستعمل فيه ) از جانب نحوهء استعمال آنها ( اسمهاى اشاره و ضمائر ) ، چرا كه همانا اسمهاى اشاره وضع شدهاند ( اسمهاى اشاره ) براى اينكه اشاره شود با آنها ( اسمهاى اشاره ) به معانى آنها ( اسمهاى اشاره ) و همينطور ( وضع شدهاند براى اشاره به معانيشان ) بعضى ضماير و بعضى از آنها ( ضماير ) ، [ وضع شدهاند ] براى اينكه خطاب شود با آنها ( ضماير ) معنا . و اشاره و تخاطب طلب مىكنند ( اشاره و تخاطب ) تشخّص را چنان كه مخفى نمىباشد . پس ادّعاى اينكه همانا مستعمل فيه در مثل « هذا » و « هو » و « ايّاك » همانا آن ( مستعمل فيه ) مفرد مذكّر است و تشخّص آن ( مستعمل فيه ) همانا آمده است ( تشخّص مستعمل فيه ) از جانب اشاره و تخاطب با اين الفاظ به آن ( مفرد مذكّر ) ، پس همانا اشاره و تخاطب نمىتواند باشد ( هريك از اشاره و تخاطب ) مگر به شخص يا با آن ( شخص ) ، اين [ ادّعا ] بيهوده نيست .
نكات دستورى و توضيح واژگان
هذا مع انّه ليس الخ : كلمه « هذا » در اينجا به معناى « خذ ذا » يعنى اين اشكال را داشته باش بوده و ضمير در « انّه » به معناى شأن مىباشد .
حالة لغيره : ضمير در « لغيره » به معنا برمىگردد .