فلا يكون معرفته و تصوّره معرفة له و لا لها : ضمير در « معرفته » و « تصوّره » به خاصّ و در « له » به عامّ و در « لها » به سائر افراد برمىگردد .
و لو بوجه : يعنى حتّى به نحو اجمال .
شرح ( پرسش و پاسخ )
27 - اصطلاح كان تامّه و ناقصه به چه معناست ؟ ( توضيح از خارج )
اصطلاح كان تامّه و ناقصه در فلسفه مطرح است . وقتى بحث از وجود ماهيّت باشد كه آيا مثلا زيد وجود دارد يا وجود ندارد مىگويند بحث از مفاد كان تامّه است و كان تامّه نياز به خبر ندارد . و معناى كان تامّه نيز وجود و ثبوت و حصول است . بنابراين « كان زيد » يعنى « ثبت زيد » زيد وجود دارد و « ما كان زيد » يعنى « ما ثبت و ما وجد زيد » يعنى زيد وجود ندارد .
كان ناقصه : اگر وجود ماهيّت مسلّم باشد و بحث از عوارض آن ماهيّت شود كه آيا اين ماهيّت داراى خصوصيتى همچون علم ، شجاعت و مانند آن هست يا نه ، بحث از مفاد كان ناقصه بوده كه نيازمند خبر است ، و نقش كان ناقصه ، اثبات معناى خبر خود و يا نفى آن براى اسمش مىباشد . مثلا در « كان زيد عالما » وجود زيد مسلّم بوده و با كان ناقصه اثبات علم براى او و در « ما كان زيد عالما » نفى علم از او مىكنيم . خلاصه آنكه ، مفاد كان تامّه اثبات و يا عدم اثبات وجود ماهيّت و ذات و مفاد كان ناقصه اثبات يا نفى وجود خصوصيّاتى ( عوارضى ) است كه عارض بر ماهيّت بوده مىباشد .
28 - دليل مصنّف در ردّ نظر شيخ انصارى رحمهم اللّه چيست ؟ ( فانّ البحث عن . . . كان النّاقصة )
ج : مىفرمايد : با خبر واحد در مسئلهء حجيّت خبر واحد و با يكى از دو خبر ترجيح داده شده در باب تعارض مىخواهيم اثبات كنيم ؛ آيا سنّت وجود دارد يا ندارد . به عبارت ديگر ، بحث از ثبوت اصل موضوع است و بحث از ثبوت موضوع بحث از مفاد كان تامّه بوده و نه مفاد