اگر شخص نمازگزار نمازش را با نه جزء بخواند و حال آنكه نذركننده معتقد است نماز ده جزء دارد در صورتى كه قائل به اعمّ باشد با آنكه مىداند نماز اين مصلى ، فاسد بوده چون يك جزء آن ناقص بوده ولى اگر به وى درهم را بدهد ، نذرش را اتيان كرده است . چرا كه بنا بر نظر اعمّى ، بر نماز فاسد نيز صدق صلاة مىشود . امّا اگر قائل به صحيح باشد دادن درهم به اين مصلّى اتيان نذر نمىباشد . چرا كه از نظر صحيحى بر نماز فاسد اصلا صدق اسم و مسمّاى صلاة نمىشود .
229 - عبارت « لاخلاله بما لا يعتبر فى الاسم على الاعمّ » اشاره به چيست ؟ ( لاخلاله بما . . . على الصّحيح )
ج : مىفرمايد : اشاره است به اينكه بنا بر اعمّ هم كه بر نماز فاقد يك جزء يا چند جزء صدق صلاة مىشود در جايى است كه فقدان جزء يا اجزاء بهگونهاى نباشد كه باعث خروج آن از مسمّا شود . مثلا بر نماز فاقد يك ركن از اركان نيز بنا بر اعمّى كه موضوع له نماز را اركان مىداند صدق صلاة نمىشود و يا فقدان اجزاء به حدّى باشد كه از معظم اجزاء بودن خارج شود صدق صلاة نمىشود . خلاصه آنكه اخلال به جزء بايد بهگونهاى باشد كه معتبر در تسميه و مسمّاى صلاة نباشد .
230 - نظر مصنّف نسبت به اين ثمره يعنى نذر چيست ؟ ( الّا انّه . . . الفرعيّة فافهم )
ج : مىفرمايد : اگرچه اين ثمره در نذر ظاهر است ولى اين ثمره از ثمرات مسئله صحيحى و اعمّى نيست چرا كه اولا : از مصاديق اين مسئله است . ثانيا : مسألهء اصولى نيست چرا كه مسئله اصولى بايد نتيجهاش در طريق استنباط احكام فرعى قرار گيرد و اينجا نذر خودش يك مسئله فقهى بوده كه مدركش قول صحيحى و اعمّى است . « 1 »
هامش
( 1 ) - بلكه بايد گفت : اساسا چنين ثمرهاى بر نزاع صحيحى و اعمّى مترتّب نيست تا گفته شود ثمرهء اصولى نيست . و گرنه اگر اين ثمره مورد قبول باشد بايد گفت ؛ همين مقدار نيز در اطلاق ثمره برآن كفايت مىكند ، شايد عبارت « فافهم » اشاره به همين معنا باشد .