تدور مدارها التّسمية : ضمير در « مدارها » به اجزاء برگشته و كلمهء « التّسمية » فاعل « تدور » و « مدارها » مفعول آن مىباشد .
فصدق الاسم عليه كذلك : ضمير در « عليه » به معظم اجزاء برگشته و مشاراليه « ذلك » در عرف بوده و منظور از « صدق الاسم عليه كذلك » مثلا صدق اسم صلاة در عرف بر نمازى است كه معظم اجزاء را داشته باشد .
يكشف عن وجود المسمّى : ضمير در « يكشف » به « صدق الاسم » برگشته و منظور از « وجود المسمّى » عبارت از وجود ماهيّت و قدر جامع مثلا صلاة مىباشد .
و عدم صدقه عن عدمه : اصل عبارت چنين است « و عدم صدق الاسم عليه كذلك يكشف عن عدم وجود المسمّى » ضمير در « صدقه » به « الاسم عليه كذلك » و در « عدمه » به « وجود المسمّى » برمىگردد .
و فيه : ضمير در « فيه » به « ثانيها » وجه ثانى برمىگردد .
مضافا الى ما اورد على الاوّل اخيرا : اين عبارت بيان اشكال اوّل است كه عبارت از همان اشكال اخير و سوّمى بود كه بر وجه اوّل وارد شد . منظور از « على الاوّل » وجه اوّل از تصوير جامع بوده و كلمهء « اخيرا » صفت براى « ايرادا » محذوف كه مفعول مطلق بوده مىباشد .
انّه عليه : ضمير در « انّه » به معناى شأن بوده و ضمير در « عليه » به « ثانيها » يعنى وجه ثانى برمىگردد .
يتبادل ما هو المعتبر فى المسمّى : بيان اشكال دوم بوده و كلمهء ماء موصوله و ما بعدش فاعل يتبادل و ضمير « هو » به ماء موصوله به معناى اجزاء برمىگردد .
داخلا فيه تارة و خارجا عنه اخرى : ضمير در « فيه » و « عنه » به مسمّى برمىگردد .
بل مردّدا : عطف به داخلا مىباشد . يعنى « بل كان شىء واحد مرددا الخ » و بيان اشكال سوّم است .
نهاية الوصول ( شرح فارسى كفاية الأصول ) ( فارسى ) — صفحة 213
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٢١٣