المقدار من التّصرّف » و در « بقى » به غاصب يا مكلّف برمىگردد .
فيمتنع عليه تركه . . . امتناع تركه يبقى . . . نقول له . . . هو الّذى اوقع نفسه فيه بسوء اختياره : ضمير در « عليه » و ضمير « هو » و ضمير در « اوقع » و در « نفسه » به مكلّف و در « تركه » و در « يبقى » به خروج و در « له » به قائل و در « فيه » به امتناع و در « اختياره » به مكلّف برمىگردد .
و كان متمكّنا من تركه . . . لا ينافى الاختيار فهو مخاطب . . . حتّى يخرج : ضمير در « كان » و ضمير « هو » و در « يخرج » به مكلّف و در « تركه » به امتناع و در « لا ينافى » به امتناع با اختيار برمىگردد .
فالخروج فى نفسه بما هو . . . و هو التّصرّف . . . بدون رضاه يسع فى عمومه . . . من تركه : در « نفسه » و ضمير « هو » اوّلى به خروج و ضمير « هو » دوّمى و ضمير در « يسع » و در « عمومه » به عنوان منهى و در « رضاه » به غير و در « تركه » به « كلّ تصرّف ممكن » هر تصرّف ممكنى برمىگردد .
بسوء اختياره لا يخرجه . . . انّ المعنون بنفسه هو . . . انّه . . . بالممتنع تركه : ضمير در « اختياره » به مكلّف و ضمير فاعلى در « لا يخرجه » به ممتنع بودن و ضمير مفعولىاش به خروج و در « بنفسه » و ضمير « هو » به معنون و در « تركه » كه فاعل براى « الممتنع » بوده به « الف و لامش » برگشته و اين كلمه در اصل چنين است : « الّذى يمتنع تركه » و موصول « الّذى » نيز به معناى خروج بوده و ضمير در « انّه » به معناى شأن مىباشد .
فى نفسه عنوان حسن . . . على ما يظهر . . . درسه . . . كما يظهر . . . ايضا : ضمير در « نفسه » به تخلّص از حرام و در « يظهر » اوّلى به ماء موصوله به معناى بيان و در دوّمى به واجب غيرى بودن و در « درسه » به شيخ انصارى برگشته و مقصود از « ايضا » همچون واجب نفسى بودن مىباشد .
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 926
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٩٢٦