378 - نظر مصنّف نسبت به وجه تفريق محقّق نائينى چيست ؟
( و نحن نقول . . . للطّالب المبتدئ )
ج : مىفرمايد : نسبت به حيثيّت تقييديه بايد گفت ؛ وقتى بين دو دلالت به جهت دلالت التزاميّهاى كه دارند ، تكاذب باشد ، قهرا بينشان تعارض واقع شده و ديگر ، نوبت به آن نمىرسد كه مورد داخل در مسئلهء اجتماع شود . « 1 »
نسبت به حيثيّت تعليليّه نيز مناقشاتى داريم كه شرح آن ، طولانى شده و تعرّض به آن نيز مهمّ نبوده و تقريرى كه داشتم كافى بوده و بلكه فوق كفايت براى مبتدى مىباشد .
هامش
( 1 ) - به عبارت ديگر ، بيان ميرزا فقط شامل عامّين من وجه بدلى مىشود و حال آنكه قاعدهاشان عامّ بوده و بايد شامل عامّين من وجه استغراقى نيز بشود ولى شامل عامّين من وجه استغراقى نمىشود .
زيرا در عامّين من وجه استغراقى هرچند حيثيّت در آن دو تقييديه باشد مثلا « اكرم العلماء » و « لا تكرم الفسّاق » موضوع در هركدام عبارت از افراد با حيثيّت عالم بودن و فاسق بودن باشد بايد مورد تصادق ، داخل در باب مسئلهء اجتماع با لحاظ وجود مندوحه و داخل در باب تزاحم با لحاظ عدم مندوحه شود و حال آنكه چنين نبوده و عامّ استغراقى داراى دلالت التزامى بوده و هركدام به لحاظ دلالت التزاميّهاشان ، تكذيب مورد اجتماع از ديگرى مىكند و با وجود تكاذب ، داخل در باب تعارض شده و نوبت به مسألهء اجتماع نمىرسد .