لا يتكاذبان فلا تتعارضان . . . احداهما . . . و من هنا . . . و هو فرض الخ : ضمير در « لا يتكاذبان » به عامّين من وجه و در « فلا تتعارضان » و در « احداهما » به دو دلالت مطابقى و ضمير « هو » به فرض برگشته و مشار اليه « هنا » تعارض به واسطهء دلالت التزاميّهء عامّين من وجه بوده مىباشد .
ينحصر فى كونه . . . فيه . . . و عدمه . . . هو تساقط . . . عن حجّيّتهما . . . فيه الوجوب : ضمير در « ينحصر » و در « كونه » و در « فيه » اوّلى به « هذا الفرض » و در « عدمه » به جواز و ضمير « هو » به مقتضاى قاعده و در « حجّيّتهما » به دليلين و در « فيه » دوّمى به تعارض برمىگردد .
و بقاء حجّيّتهما . . . اليه . . . فهو مورد التّزاحم . . . حينئذ و ذلك . . . قوله . . . قوله : ضمير در « حجّيّتهما » به دليلين و در « اليه » به مورد التقاء و ضمير « هو » به نحو دوّم و در هر دو « قوله » به مولى برگشته و مقصود از « حينئذ » يعنى « حين اخذ العنوان على النّحو الثّانى » بوده و مشار اليه « ذلك » به اخذ عنوان به نحو دوّم مىباشد .
يسع العنوان جميع الافراد . . . حدّ ذاته و اطلاقه . . . فانّه فى مثله : كلمهء « العنوان » فاعل و كلمهء « جميع » كه اضافه به بعدش شده ، مفعول براى « يسع » و ضمير در « ذاته » و « اطلاقه » به عنوان و در « مثله » به عنوان و يا به خطاب برگشته و در « فانّه » به معناى شأن مىباشد .
و امتثاله يكون . . . فلم يكن . . . يكون . . . ليكون نافيا الخ : ضمير در « امتثاله » به صرف وجود طبيعت و در « يكون » به امتثال و در « فلم يكن » و در « يكون » و در « ليكون » به امر برمىگردد .
و كذلك النّهى يكون . . . فلم يكن . . . يكون دالّا . . . ليكون الخ : مشار اليه « كذلك » مثل امر بوده و ضمير در هر دو « يكون » و در « فلم يكن » و در « ليكون » به نهى برمىگردد .
اذا كانا على هذا النّحو . . . كلّ منهما . . . فيه . . . اى انّه . . . بدلالته التزاميّة : ضمير در « كانا » و در « منهما » به « هذين الدّليلين » و در « فيه » و در « انّه » و در « بدلالته » به « كلّ منهما » هريك از دو دليل برمىگردد .
فلا يتكاذبان . . . بينهما . . . منهما . . . بما هما . . . كلّ منهما هو . . . فى نفسه الخ : ضمير در
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 824
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٨٢٤