لمكان المزاحمة بينهما . . . تقدّر بقدرها . . . معنى ذلك . . . و هذا هو معنى الخ : ضمير در « بينهما » به اهمّ و مهمّ يا به دليل اهمّ و مهمّ و ضمير نايب فاعلى در « تقدّر » و ضمير در « بقدرها » به « الضّرورات » و ضمير « هو » به « هذا » كه مشاراليهاش اشتراط بوده برگشته و مشار اليه « ذلك » دست برداشتن از اطلاق دليل مهمّ مىباشد .
و هذا الاشتراط حاصل فعلا . . . امتثالهما معا . . . لا يرفع الّا . . . على حاله : ضمير در « امتثالهما » به دليلين ، دليل اهمّ و دليل مهمّ و در « لا يرفع » به تقديم راجح بر مرجوح و در « حاله » به دليل امر به مهمّ برگشته و مقصود از « فعلا » يعنى در لفظ دليل مهمّ چنين اشتراطى نيست بلكه به لحاظ تزاحم و به حكم عقل چنين اشتراطى وجود دارد .
يتضمّنه الدّليل . . . فى اصله . . . يشمل صورة تركه . . . شموله . . . شموله : ضمير مفعولى در « يتضمّنه » به « الامر » و ضمير در « اصله » و در « يشمل » و در هر دو « شموله » به دليل مهمّ و در « تركه » به اهمّ برگشته و مقصود از « الدّليل » دليل امر به مهمّ مثلا « اقيموا الصّلاة » مىباشد .
فيبقى شموله . . . و هذا معنى اشتراطه . . . على علاتها و هناك فيها . . . تحتاج الخ : ضمير در « شموله » به دليل مهمّ و در « اشتراطه » به امر به مهمّ و در « علاتها » كه به معناى « اجمالها » و نيز ضمير در « فيها » به نظريّهء ترتّب و در « تحتاج » به جوانب برمىگردد .
تركناها . . . وضع لها . . . ثغورها راجع عنها . . . تلامذته : ضمير در « تركناها » به مناقشه و ايضاح و در « لها » و در « ثغورها » به معناى روزنهها به نظريّهء ترتّب و در « عنها » به مقدّمات پنجگانه و در « تلامذته » به محقّق نائينى برمىگردد .
شرح ( پرسش و پاسخ )
340 - به چه دليل قيد « در زمان واحد » به امر برگشته و به ضدّين برنمىگردد ؟
( امّا انّ قيد . . . فى آن واحد ؟ )
ج : مىفرمايد : برگشت قيد به امر ، روشن است . زيرا امر به مهمّ بنا بر فرض در ترتّب ، مشروط به ترك كردن اهمّ مىباشد . بنابراين ، خطاب و امر كردن ترتّبى نه فقط موجب