لانّه . . . و اطاعته لا امر فى هذا الحال . . . اليه حينئذ . . . اليه : ضمير در « لانّه » به معناى شأن بوده و ضمير در « اطاعته » به امر به اهمّ و در هر دو « اليه » به اهمّ برگشته و مقصود از « هذا الحال » حال امتثال و اطاعت امر به اهمّ بوده و مقصود از « حينئذ » يعنى « حين كون الامر بالاهمّ فقط » مىباشد .
نسلّم انّه يكون فعليّا و كذلك . . . و خلوّ الزّمان منه . . . فيكف يكون داعيا الخ : ضمير در « انّه » و در « يكون » اوّلى به اهمّ و در « منه » به اهمّ و در « يكون » دوّمى به امر به مهمّ برگشته و مشار اليه « كذلك » فعليّت داشتن مىباشد .
انّ ايجاب . . . ان يتصوّر . . . هناك . . . بينهما . . . منهما مطلوبا : ضمير نايب فاعلى در « يتصوّر » به ايجاب جمع بين ضدّين و ضمير در « بينهما » و در « منهما » به مطلوبان برگشته و مشار اليه « هناك » امر به اهمّ و مهمّ مىباشد .
فانّه لا يكون . . . فى هذا الحال . . . لانّ طلبه . . . فمع فعله لا يكون مطلوبا : ضمير در « فانّه » به معناى شأن بوده و در « طلبه » و در « لا يكون » به مهمّ و در « فعله » به اهمّ برگشته و مقصود از « هذا الحال » مطلوب بودن اهمّ مىباشد .
و امّا الثّانى و هو . . . هو نفس . . . فبيانه . . . منهما . . . بينهما : ضمير « هو » اوّلى به « الثّانى » و دوّمى به دليل و ضمير در « فبيانه » به « الثّانى » و در « منهما » و در « بينهما » به اهمّ و مهمّ برمىگردد .
كما انّ . . . كلّ منهما مطلق . . . و عدمه . . . بينهما اتّفاقا . . . اطلاقهما يقتضيان . . . بينهما : ضمير در « منهما » به اهمّ و مهمّ و در « عدمه » به فعل ديگرى و در هر دو « بينهما » و در « طلاقهما » و در « يقتضيان » به دليل اهم و دليل مهمّ برمىگردد .
و لكن ذلك محال . . . احدهما . . . و لا يقتضى ذلك . . . لانّه انّما . . . عنه الخ : مشار اليه « ذلك » اوّلى جمع بين دليلين بوده و ضمير در « احدهما » به دليلين ، دليل اهمّ و دليل مهمّ و در « عنه » به اطلاق دليل مهمّ برگشته و ضمير در « لانّه » به معناى شأن بوده و مشار اليه « ذلك » دوّمى ، رفع يد اطلاق دليل مهمّ مىباشد .
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 754
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٧٥٤