هل يشتمل . . . على ما يظهر . . درسه : ضمير در « يشمل » به نزاع و در « يظهر » به ماء موصوله به معناى معنا و در « درسه » به بعضى اعاظم برمىگردد .
كالجزء لا يكون . . . و سمّاه مقدّمة داخليّة الخ : ضمير در « لا يكون » به شرط شرعى و ضمير فاعلى در « سمّاه » به بعضى اعاظم و ضمير مفعولىاش كه مفعول اوّلش بوده به شرط شرعى برگشته و كلمهء « مقدّمة داخليّة » موصوف و صفت و مفعول دوّم مىباشد .
لمّا كان داخلا . . . له فهو : ضمير در « كان » و ضمير « هو » به تقييد و ضمير در « له » به مأمور به برمىگردد .
انّما يكون من القيد اى منشأ انتزاعه هو القيد : ضمير در « يكون » به انتزاع تقييد و در « انتزاعه » به تقييد و ضمير « هو » به منشأ انتزاع تقييد برمىگردد .
و الامر بالعنوان المنتزع امر بمنشإ انتزاعه : مقصود از « الامر » وجوب نفسى بوده و مقصود از « العنوان المنتزع » تقييد بوده و ضمير در « انتزاعه » به عنوان منتزع برگشته و مقصود از « منشأ انتزاعه » قيد يعنى شرط مىباشد .
فيكون الامر . . . بالتّقييد متعلّقا بالقيد . . . فكيف يكون الخ : مقصود از « التّقييد » عنوان منتزع و از « القيد » منشأ انتزاع تقييد بوده و ضمير در « يكون » به قيد برمىگردد .
و قد ناقشه . . . بحثه . . . و هو . . . مناقشاته : ضمير فاعلى در « ناقشه » و ضمير در « بحثه » و ضمير « هو » و ضمير در « مناقشاته » به محقّق اصفهانى و ضمير مفعولى در « ناقشه » به « هذا الكلام » برمىگردد .
فلانّ هذا القيد المفروض دخوله : كلمهء « هذا » اسم براى « انّ » و كلمهء ( القيد ) عطف بيان يا بدل براى آن و كلمهء « المفروض » صفت براى اين اسم بوده و كلمهء « دخوله » كه ضميرش به تقييد برگشته ، نايب فاعل براى « المفروض » بوده و جمله « لا يخلو الخ » خبر براى « انّ » و عبارت « انّ » با اسم و خرش ، جملهء جواب براى « امّا » مىباشد .
نهاية الإيصال ( شرح فارسى أصول الفقه ) ( فارسى ) — صفحة 464
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٤٦٤