207 - قسم اوّل از مقدّمه در رابطه با واجب چه نام داشته و بيان و توضيح آن چيست ؟ « 1 » ( 1 - مقدّمة الوجوب . . . الواجب المشروط )
ج : مىفرمايد : قسم اوّل ، عبارت از مقدّمهء وجوب بوده كه آن را مقدّمهء وجوبيّه ناميدهاند .
يعنى مقدّمهاى كه اصل وجوب واجب متوقّف بر اين مقدّمه بوده « 2 » و اين مقدّمه بنا بر
هامش
( 1 ) - در واجبات مشروطه ، دو نظريه وجود دارد ؛ الف : گروهى كه مشهور بوده ، معتقدند ، اصل آن است كه قيد و شرط ، برمىگردد به هيئت يعنى به اصل وجوب ، بنابراين ، در واجبات مشروطه ، آنچه كه مقيّد و مشروط به شرط بوده ، عبارت از اصل وجوب مىباشد . مثلا شرط استطاعت ، شرط براى خود وجوب حجّ بوده و تا استطاعت حاصل نشود ، اصلا وجوبى نيست .
ب : شيخ انصارى معتقد است ؛ اصل ، آن است كه همهء قيود ، قيد براى مادّه يعنى قيد براى واجب بوده و خود وجوب ، مقيّد به قيدى نبوده و مطلق است . به عبارت ديگر ، شيخ ، واجب مشروط را قبول نداشته و همهء واجبات را مطلق مىداند ، ولى شرائط اخذشده در واجب را به دو نحو مىداند ؛ 1 - شرائط و قيودى كه در فرض تحقّق و وجود مىباشند . يعنى مولى فرموده است ؛ اگر مقدّمه ، يعنى شرط ، محقّق شد ، ذى المقدّمه نيز واجب خواهد بود . اين دسته از قيود و شرايط ، تحصيلشان واجب نيست . به عبارت ديگر ، چنين مقدّماتى ، تحصيلشان واجب نمىباشد . زيرا مولى فرموده است ؛ اگر خودشان مثلا استطاعت ، اگر خودبهخود ، محقّق و حاصل شد ، حجّ نيز واجب مىشود . 2 - شرائط و قيودى كه در فرض تحقّق و وجود نمىباشند . يعنى مولى نفرموده است ؛ اگر مقدّمه يعنى شرط ، محقّق شد ، ذى المقدّمه نيز واجب خواهد بود ، بيان ديگر ، با عبارت « اگر » يعنى با ادوات شرط آن را بيان نكرده است . مثل وضوء نسبت به نماز چرا كه تحصيل و گرفتن وضوء براى نماز بعد از حصول وقت بر مكلّف ، واجب است . بنابراين ، در تعريف مقدّمهء وجوب ، لازم است به اين دو مبنا توجّه شود تا مقصود ، روشن باشد .
( 2 ) - يعنى علاوه بر اصل وجود واجب ، وجوبش نيز متوقّف بر مقدّمه مىباشد . مثلا در استطاعت نسبت به حجّ ، علاوه آنكه وجود واجب يعنى وجود حجّ بر استطاعت متوقّف مىباشد زيرا تا استطاعت حاصل نشود ، نمىتوان حجّ را انجام داد ، وجوبش نيز متوقّف بر استطاعت مىباشد . يعنى تا استطاعت نيايد ، حجّ نيز وجوب نخواهد داشت .